Ka bixitaanka ciidamada Uganda ee Soomaaliya ayaa dhaliyey su’aalo ka baxsan dhaqaale-yaraanta howlgalka AUSSOM. Eedeymo sheegaya in Imaaraadka Carabta uu maalgelin ku dhiirrigeliyey Uganda inay ciidamadeeda kala baxdo Soomaaliya ayaa soo bandhigaya loollan juqraafiyeed oo la xiriira amniga dalka, mashaariicda Türkiye iyo mustaqbalka istaraatiijiyadeed ee Soomaaliya.
Uganda ayaa ahayd dalkii ugu horreeyay ee ciidamo u soo dira Soomaaliya sannadkii 2007, iyadoo ka qayb qaadatay howlgalka Midowga Afrika ee lagu taageerayay dowladda Soomaaliya iyo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.
Ku dhowaad labaatan sano kaddib, Kampala ayaa 30-kii October 2026 ku dhawaaqday inay bilowday ka bixitaanka ciidamadeeda Soomaaliya. Taliyaha Ciidanka Difaaca Uganda, Jeneraal Muhoozi Kainerugaba, ayaa sheegay in qorshuhu yahay in dhammaan ciidamada Uganda ay Soomaaliya ka baxaan bisha August 2027.
Go’aankaas ayaa imaanaya xilli howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) uu wajahayo dhaqaale-yaraan iyo caqabado la xiriira maalgelinta hawlgallada.
Dhaqaale-yaraanta AUSSOM oo sabab rasmi ah loo sheegay,Sababta rasmiga ah ee Uganda u sheegtay ka bixitaanka Soomaaliya ayaa ah dhaqaale-yaraan.
Mareykanka ayaa 1-dii July 2026 qoraal diblomaasiyadeed ugu sheegay Midowga Afrika inuu dhimayo maalgelinta iyo taageerada saadka ee AUSSOM.
Washington ayaa ka muujisay walaac habka maalgelinta howlgalka, iyadoo ku doodday in in ka badan 90 boqolkiiba kharashaadka howlgalka ay daboolaan hay’ado caalami ah, halka ciidamada Soomaaliya ay si gaabis ah ula wareegayaan mas’uuliyadda amniga dalka.
Dhimista miisaaniyadda Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS) ayaa sidoo kale saameyn ku yeelatay hawlgallada safka hore.
Marka la eego baahiyaha ciidanka, sida shidaalka, biyaha, cuntada iyo daad-gureynta dhaawacyada, dhaqaale-yaraantu waxay caqabad ku noqotay sii wadidda howlgalka.
Hase yeeshee, falanqaynta la soo gudbiyey ayaa ku doodaysa in dhaqaale-yaraantu aysan ahayn sababta keliya ee ka dambeysa go’aanka Uganda.
Ilo la soo xigtay ayaa sheegay in Abu Dhabi ay Kampala u bandhigtay heshiis ku saabsan in la siiyo lacag u dhiganta dakhliga ay Uganda ka heli jirtay howlgalka Soomaaliya, iyadoo lagu beddelanayo ka bixitaanka ciidamadeeda.
Qiyaasta lacagta la sheegay ayaa ku dhow nus bilyan oo dollar, iyadoo la sheegay inay jiri karaan ballanqaadyo dheeraad ah oo ku saabsan maalgashi iyo mashaariic.
Si kastaba ha ahaatee, eedeymahan weli ma jiraan caddeymo madax-bannaan oo lagu xaqiijiyey. Ma jiro heshiis rasmi ah oo la soo bandhigay ama bayaan dowladeed oo caddeynaya in Imaaraadku lacag ku bixiyey ka bixitaanka Uganda.
Sidaas darteed, sheegashada ku saabsan lacagta Imaaraadka waa in loo qaataa eedeyn u baahan xaqiijin, halkii loo soo bandhigi lahaa xaqiiqo la caddeeyey.
Mashruucan ayaa lagu tilmaamay mid Soomaaliya siin kara door cusub oo ku saabsan hawada sare iyo teknoolojiyadda gantaallada, isla markaana beddeli kara miisaanka istaraatiijiyadeed ee gobolka.
Türkiye ayaa qayb ka ah dadaallada sahaminta kheyraadka dabiiciga ah ee Soomaaliya, waxaana la sheegay in sahannada badda iyo diyaar-garowga qodista ay Soomaaliya gelinayaan tartan cusub oo dhanka tamarta ah.
mashaariicdan ayaa laga yaabaa inay beddelaan xiriirka Soomaaliya la leedahay dalalka gobolka iyo kuwa caalamka, gaar ahaan marka laga hadlayo tamarta, amniga badda iyo maalgashiga.
Aragtidan ayaa ku doodaysa in haddii ciidamada Uganda baxaan iyadoo aan la helin beddel ku filan, ay dowladda Soomaaliya lumin karto qayb muhiim ah oo ka mid ah taageerada milatari ee ay ku tiirsanayd.
Waxa kale oo qoraalka lagu sheegay in Imaaraadku uu door ku yeelan karo xaaladaha amni ee Geeska Afrika, laga bilaabo Suudaan ilaa Soomaaliya, taas oo keentay in la isweydiiyo danaha Abu Dhabi ee gobolka.
Hase yeeshee, sheegashada ah in Imaaraadku doonayo in Soomaaliya ay gacanta u gasho Al-Shabaab si loo hor istaago mashaariicda Türkiye waa eedeyn aad u culus oo aan qoraalka lagu soo bandhigin caddeymo madax-bannaan. Sidaas darteed, waa in loo soo bandhigaa aragti ay ilo gaar ahi qabaan, ee aan loo qaadan qorshe la xaqiijiyey.
Ka bixitaanka Uganda ayaa Soomaaliya u horseedi kara caqabado cusub, gaar ahaan haddii aan la helin qorshe lagu beddelayo ciidamada baxaya.
Uganda ayaa muddo dheer ka qayb qaadatay hawlgallada amniga ee Soomaaliya, iyadoo ciidamada dalkaas ay ku sugnaayeen goobo muhiim ah. Ka bixitaankoodu wuxuu u baahan yahay in si qorshaysan loogu wareejiyo mas’uuliyadda ciidamada Soomaaliya iyo dalalka kale ee AUSSOM.
Haddii aan la helin dhaqaale, qalab iyo taageero hawlgal oo ku filan, waxaa dhici karta in ciidamada Soomaaliya ay wajahaan caqabado dheeraad ah oo ku saabsan sugidda amniga iyo la dagaallanka Al-Shabaab.
Dhanka kale, haddii eedeymaha ku saabsan loollanka Imaaraadka iyo Türkiye ay sii xoogaystaan, waxay sii murjin karaan xiriirka diblomaasiyadeed ee Soomaaliya iyo dalalka gobolka.
Ka bixitaanka Uganda ee Soomaaliya wuxuu leeyahay dhinacyo dhaqaale, amni iyo juqraafiyeed.
Sababta rasmiga ah ee la sheegay waa dhaqaale-yaraanta AUSSOM, balse qoraalka la soo gudbiyey wuxuu soo bandhigayaa eedeymo ku saabsan in Imaaraadka Carabta uu door ku lahaa dedejinta ka bixitaanka ciidamada Uganda.
Eedeymahaas ayaa la xiriirinaya loollanka istaraatiijiyadeed ee Soomaaliya, gaar ahaan mashaariicda Türkiye ee saldhigga hawada sare iyo sahaminta shidaalka.