Go’aanka Soomaaliya ee codbixinta Qaramada Midoobay ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan mowqifka dowladda ee ilaalinta xuquuqda haweenka iyo gabdhaha, xilli dalka ay weli ka jiraan dhibaatooyin ay ka mid yihiin kufsi, tacaddiyo jinsiyeed, guurka khasabka ah iyo gudniinka fircooniga ah.
Arrintan ayaa muhiimad gaar ah u leh Soomaaliya, maadaama haweenka iyo gabdhuhu ay ka mid yihiin dadka sida weyn u saameeyaan colaadaha, barakaca, saboolnimada iyo adeegyada cadaaladeed oo xaddidan.
Qaraarka muxuu ku saabsanaa?
Qaraarka Qaramada Midoobay waxaa cinwaankiisu yahay Xoojinta dadaallada looga hortagayo laguna ciribtirayo dhammaan noocyada tacaddiyada ka dhanka ah haweenka iyo gabdhaha.
Qaraarkan wuxuu dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay ku boorrinayaa inay xoojiyaan tallaabooyinka lagu joojinayo tacaddiyada jireed, galmo, maskaxeed iyo dhaqaale ee haweenka iyo gabdhaha. Waxa kale oo uu ka hadlayaa tacaddiyada ka dhaca internetka iyo goobaha bulshada, iyo ilaalinta xuquuqda dadka dhibbanayaasha ah.

Waxaa muhiim ah in la ogaado in doodda Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ay sidoo kale ku saabsanayd wax-ka-beddel lagu doonayay in qaraarka lagu daro qodob xoojinaya madaxbannaanida dalalka, sharciyadooda gudaha, mudnaantooda iyo qiyamkooda diimeed iyo dhaqan. Hay’adda xuquuqda aadanaha ee ISHR ayaa 16-kii Nofeembar 2026 ka digtay in qodobkaasi uu saameyn ku yeelan karo sida loo fulinayo dhammaan qaraarka.
Faahfaahin muhiim ah: Warbixinta codbixinta ee 175 dal oo taageeray, Soomaaliya oo diiday iyo lix dal oo ka aamusay weli kama helin diiwaan rasmi ah oo aan si madax-bannaan ugu xaqiijiyo tiradaas iyo in codka Soomaaliya uu ka dhashay qaraarka oo dhan ama wax-ka-beddelka. Sidaas darteed, tiradaas waa in loo nisbeeyaa xogta la soo tebiyay, lagana fogaadaa in si kama dambays ah loo xaqiijiyo.
Soomaaliya iyo dhibaatada haweenka
Doodda ku saabsan codka Soomaaliya waxay si gaar ah u taabanaysaa xaaladda haweenka iyo gabdhaha Soomaaliyeed. Dalka waxaa muddo dheer ka jiray tacaddiyo kala duwan oo ay ka mid yihiin kufsi, kufsi wadareed, guur khasab ah, gudniinka fircooniga ah iyo tacaddiyada ka dhaca xeryaha barakacayaasha.
Warbixinta Amnesty International ee Soomaaliya sannadka 2025 waxay sheegtay in haweenka iyo gabdhuhu ay weli wajahayeen tacaddiyo ku salaysan jinsiga, oo ay ku jiraan tacaddiyada galmada ee la xiriira colaadaha.
Warbixinta Amnesty International waxay xustay in xogta Qaramada Midoobay ee muddadii Maarso ilaa Sebtembar 2025 ay diiwaangelisay siddeed dhacdo oo tacaddi galmo oo la xiriira colaadaha, kuwaas oo saameeyay shan gabdhood iyo toddoba haween ah. Dhammaan dhibbanayaashaas waxay ahaayeen dad barakacayaal ah.
Dhacdooyinka la diiwaangeliyay waxaa ka mid ahaa kufsi wadareed iyo isku-day kufsi. Warbixintu waxay sidoo kale tilmaantay in qaar ka mid ah dhacdooyinka loo aaneynayay rag hubeysan oo aan la aqoonsan, halka kuwo kalena lala xiriiriyay rag ku labisan dareeska ciidamada.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa horyaalla masuuliyad la xiriirta ilaalinta muwaadiniinta, gaar ahaan haweenka iyo carruurta. Waxaa muhiim ah in la xoojiyo sharciyada ka dhanka ah tacaddiyada, la dhiso nidaam lagu ilaalinayo dhibbanayaasha, lana hubiyo in dadka lagu helo dambiyadaas ay wajahaan cadaalad.
Waxaa sidoo kale loo baahan yahay in haweenka Soomaaliyeed ay helaan matalaad iyo ka-qaybgal muuqda oo ku saabsan go’aannada siyaasadeed iyo sharci-dejinta.
Dhanka kale, 14-kii Oktoobar 2026, Golaha Shacabka Soomaaliya ayaa ansixiyay hindise sharciyeedka dembiyada kufsiga iyo anshax-xumada, kaas oo helay 132 cod oo taageero ah, saddex cod oo diidmo ah iyo shan ka aamusay. Hindisahaas ayaa weli u baahnaa tallaabooyin sharciyeed oo kale si uu u noqdo sharci dhaqan-gala.
Haddii Soomaaliya ay dhab ahaantii ka codeysay diidmada qaraarka ama wax-ka-beddelkiisa, waxaa muhiim ah in dowladda ay si cad u sharaxdo sababta ay mowqifkaas u qaadatay.
Shacabka Soomaaliyeed waxay xaq u leeyihiin inay ogaadaan qodobka ay dowladda diidday, sababta ay u diidday iyo sida mowqifkaasi ula jaanqaadayo dadaallada lagu ilaalinayo haweenka iyo gabdhaha Soomaaliyeed.
Haddii diidmada ay la xiriirtay qodobka madaxbannaanida, sharciyada gudaha iyo qiyamka diimeed, dowladda waxaa laga doonayaa inay kala caddeyso in aysan diidnayn mabda’a ah in haweenka iyo gabdhaha laga ilaaliyo tacaddiyada.

