Xiisadda diblomaasiyadeed ee u dhexeysa Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta ayaa gaartay heer cusub, kaddib markii Xasan Sheekh Maxamuud uu si cad ugu eedeeyay dowladda Imaaraadka inay faragelin ku hayso arrimaha gudaha Soomaaliya, isla markaana ay taageero dhaqaale, siyaasadeed iyo mid amni siiso maamullada ka jira dalka.
Khilaafkan ayaa dhaliyay su’aalo siyaasadeed oo waaweyn, waxaana ka mid ah suurtagalnimada ah in Imaaraadku noqdo dalkii labaad ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland, kaddib markii Israa’iil ay aqoonsatay Somaliland bishii Diseembar 2025.
Su’aashaas ayaa sii xoogeysanaysa, maadaama Imaaraadku muddo dheer xiriir dhaqaale iyo mid amni la lahaa Somaliland, gaar ahaan heshiisyada la xiriira dekedda Berbera iyo maalgashiga kaabayaasha dhaqaalaha.
Xasan Sheekh Maxamuud ayaa khudbad uu jeediyay 17-kii November 2026 ku eedeeyay Imaaraadka inay heshiisyo dekedeed la gashay maamullada Somaliland, Puntland iyo Jubbaland, iyadoo aan oggolaansho ka haysan dowladda Federaalka Soomaaliya.
Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sidoo kale sheegay in Imaaraadku dhisay saldhigyo iyo ciidamo aan hoos imaan nidaamka amniga qaranka, isla markaana uu taageero siyaasadeed iyo dhaqaale siiyo dhinacyo uu ku eedeeyay inay wiiqayaan midnimada Soomaaliya.
Eedeymaha ugu culus waxaa ka mid ahaa hadalka Xasan Sheekh Maxamuud ee ku saabsan doorka Imaaraadka ee aqoonsigii Israa’iil siisay Somaliland. Wuxuu sheegay in Abu Dhabi ay door weyn ku lahayd arrintaas, taas oo sii kordhisay shakiga dowladda Soomaaliya ka qabto siyaasadda Imaaraadka ee gobolka.
Imaaraadka ayaa dhankiisa hore u diiday eedeymaha faragelinta, halka la-taliyaha madaxweynaha Imaaraadka, Anwar Gargash, uu dhaliil u jeediyay hadallada Xasan Sheekh, isagoo sheegay in khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya aan lagu soo jiidin Imaaraadka.
Khilaafka ayaa gaaray heer ay dowladda Soomaaliya 19-kii November ku dhawaaqday in safiirka Imaaraadka ee Muqdisho uu dalka kaga baxo muddo 72 saacadood gudahood ah, iyadoo safiirkii Soomaaliya ee Abu Dhabi dib loogu yeeray wadatashi. Tallaabadan ayaa muujinaysa sida uu xiriirka labada dal u xumaaday.
Imaaraadku wuxuu leeyahay dano istiraatiiji ah oo xooggan oo ku saabsan xeebaha Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka Badda Cas. Dekedda Berbera ayaa ah meel muhiim u ah ganacsiga, isu-socodka badeecadaha iyo danaha amni ee gobolka.
Shirkadda DP World ee Imaaraadka ayaa heshiisyo maalgashi iyo horumarineed kula leh dekedda Berbera, taas oo ka dhigaysa Somaliland meel muhiim u ah danaha dhaqaale ee Abu Dhabi.
Sidoo kale, xiriirka Imaaraadka iyo Somaliland ma aha mid ku kooban ganacsiga oo keliya, balse waxaa jira iskaashi dhinacyo kale taabanaya. Taasi waxay Abu Dhabi siin kartaa sabab ay ku sii xoojiso xiriirka ay la leedahay Hargeysa, gaar ahaan xilli uu khilaaf xooggan kala dhexeeyo dowladda Federaalka Soomaaliya.
Hase yeeshee, xiriir dhaqaale iyo mid amni oo dhow ma la mid aha aqoonsi rasmi ah. Dal wuxuu maalgashi ka sameyn karaa dhul ama maamul isaga oo aan u aqoonsan dal madax-bannaan.
Ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo la xaqiijiyay oo sheegaya in Imaaraadku go’aansaday inuu Somaliland u aqoonsado dal madax-bannaan. Sidoo kale, lama hayo bayaan rasmi ah oo Abu Dhabi ku shaacisay inay diyaarinayso tallaabadaas.
Si kastaba ha ahaatee, khilaafka sii xoogeysanaya ee Muqdisho iyo Abu Dhabi wuxuu abuuri karaa xaalad siyaasadeed oo Imaaraadka ku riixda inuu xiriirkiisa Somaliland sii xoojiyo.
Waxaa jira dhowr arrimood oo arrintan saameyn kara. Midda koowaad waa danaha istiraatiijiga ah ee Imaaraadka ee dekedda Berbera iyo marin-biyoodka gobolka. Midda labaad waa xiriirka sii xumaanaya ee dowladda Xasan Sheekh iyo Abu Dhabi. Midda saddexaadna waa isbeddellada siyaasadeed ee gobolka, gaar ahaan aqoonsigii ay Israa’iil siisay Somaliland.
Laakiin go’aanka aqoonsigu wuxuu ka weyn yahay xiriir ganacsi ama khilaaf diblomaasiyadeed. Wuxuu u baahan yahay qiimeyn ku saabsan sharciga caalamiga ah, xiriirka dalalka gobolka, Midowga Afrika iyo danaha istiraatiijiga ah ee Imaaraadka.
Haddii ay dhacdo in Imaaraadku si rasmi ah u aqoonsado Somaliland, waxay Soomaaliya ku noqon lahayd caqabad diblomaasiyadeed oo weyn, maadaama Imaaraadku yahay dal saameyn ku leh siyaasadda iyo dhaqaalaha Bariga Dhexe iyo Geeska Afrika.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay u badan tahay inay tallaabadaas u aragto xadgudub ka dhan ah midnimada iyo wadajirka dhuleed ee dalka, iyadoo adeegsan karta hay’adaha caalamiga ah iyo xiriirrada diblomaasiyadeed si ay uga hortagto.
Waxaa sidoo kale dhici karta in arrintaasi saameyn ku yeelato xiriirka Soomaaliya iyo dalalka kale ee Khaliijka, kuwaas oo ay tahay inay miisaamaan xiriirkooda Muqdisho iyo danahooda dhaqaale ee gobolka.
Dhanka kale, Somaliland waxay u arki kartaa aqoonsi ka yimaada Imaaraadka guul diblomaasiyadeed oo muhiim ah, maadaama uu yahay dal Carbeed oo saameyn dhaqaale iyo mid siyaasadeed ku leh dunida.
Aqoonsigii Israa’iil ee Somaliland ayaa durba furay dood cusub oo ku saabsan mustaqbalka siyaasadeed ee Geeska Afrika. Haddii dal kale oo saameyn leh uu qaado tallaabo la mid ah, waxaa suuragal ah in dalal kale ay dib u qiimeeyaan mowqifkooda ku aaddan Somaliland.

