NAIROBI (KAAB TV) – Tobaneeyo sano xuduudka aan wanaagsanayn ee u dhexeeya Kenya iyo Uganda ayaa waxaa ka taagnaa iskahorimaadyo hubeysan, xoolo dhac iyo hub sharci darro ah oo dhex maray xoolo dhaqato ay ku tartamayaan daaq iyo biyo. Waxay noqotaa mid ka sii dareysa waqtiyada abaarta.
Mr Joseph Moit, oo hal mar ka qeybqaatay weerarradan oo kale ayaa xusuusta sida uu mid ka mid ah weerarku ugu qasbay dhinaca kale in ay is hubeeyaan, isaga oo ka baqaya in maamullada fogfog ay ku qaataan waqtigooda macaan si ay uga jawaabaan.
“Waxaan qoriga kula noolaa in ka badan 15 sano sababtoo ah colaadda dabada dheeraatay ee u dhaxaysa qowmiyadaha Turkana iyo Pokot iyo sidoo kale bulshooyinka Dodoth, Jie iyo Karamajong ee ka soo jeeda Uganda deriska la ah.
“Muddadaas, waxaan luminayay xoolihii oo aan dib u soo celinayay weerarro dhimasho iyo dhaawac leh oo lala beegsaday saaxiibaday. Shan ka mid ah waxaa la toogtay intii u dhaxeysay 2005 iyo 2013, “Mr Moit, oo hadda dib u habeyn sameeyay oo ka caawinaya bulshadiisa inay beddelaan hab-dhaqankooda, ayuu yiri.
Sida laga soo xigtay isaga, cabsida soo-gaadhista, iyo sidoo kale fududaynta hubka fudud ee xuduudaha ayaa gacan ka geystay weerarrada joogtada ah.
Mas’uuliyiinta labada dhinac ayaa isku dayay inay soo afjaraan khatarta. Tobankii sano ee la soo dhaafay, tusaale ahaan, waxaa jiray hawlgallo amni oo isdaba joog ah oo u dhexeeyay saraakiil booliis ah oo ka kala socda Kenya iyo Uganda, si loo baabi’iyo hubka sharci darrada ah ka dib markii la dilay dad aan waxba galabsan oo baabuur, carruur, haween iyo ganacsato. Tani waxay ahayd meeshii uu u rogay.
Sanadkii la soo dhaafay ee April, mas’uuliyiinta Uganda ayaa sameeyay howlgal ay sameeyeen Cordon-iyo-Search, waxayna xireen 32 qof oo xoolo-dhaqato ah oo Turkana ah. Waxa ay sidoo kale gacanta ku dhigeen 27 qori oo AK 47 ah, hal qori oo iskiis ah, 751 xabo oo rasaas ah, 32 joornaal, saddex nooc oo ah dharka ciidamada Uganda (UPDF), 19 qaanso iyo falaar.
Kadib markii 32-da qof la xiray oo xabsiga la dhigay, eheladooda oo ku sugan Kenya ayaa cadaadis ku saaray dowladda Kenya inay gacan ka geysato soo deynta.
Kadib waxaa lagu xukumay 20 sano oo xarig ah midkiiba Uganda kadib markii ay si sharci darro ah u haystaan hub iyo rasaas. Horaantii sanadkan ayaa la sii daayey, kadib muddo sanad ku dhow oo ay ku xirnaayeen xabsiga, taas oo ay ugu wacan tahay olole xooggan oo ay sameeyeen saraakiisha Kenya.
Khibradaas xun waxay hadda ku wargelisay Mr Moit iyo kooxdiisii inay u jeestaan wax kale: ganacsiga.
Waxaan dareemay sida ganacsatada Lokiriama ay ula kulmeen weerarrada burcadda waddooyinka markii ay u gudbayeen Moroto si ay alaab u soo qaataan,” ayuu yidhi.
Waxa uu xasuustaa dhacdo bishii March ee sanadkan lagu dilay nin ka mid ahaa shaqaalaha Boodabooda oo la dilay mooto uu watay iyo dhammaan agabkii uu watay.
Waxa uu sheegay in nabad-gelyo-xumada ay inta badan keentay cunto-yaraan, marka la eego in kuwa wax-soo-saarka wanaagsan ka soo baxa xuduudka aysan sahayn karin oo cadaawad joogta ah ay ka hor istaagtay dadka tuuladiisa inay cunto ka raadiyaan xuduudka, iyada oo aan lagu tuhmin inay qorsheynayaan wax xun.
Afartii bilood ee la soo dhaafay, dhowr dagaalyahan oo dib u habeyn lagu sameeyay ayaa ka soo baxay tuulooyin markii hore loo maleynayay inay ahaayeen goobo dagaal. Isbeddel-doonka ayaa sheegay in ay u jeesteen ganacsi si ay u badbaadaan. Waxay kala yihiin Oropoi, Nawountos, Lokiriama, iyo Urum bulshooyinka Kenya, iyo sidoo kale Kobebe, Losogol, Lopei, Naput, Chokchok, Nakabaat, Losilan, Nadunget ee Uganda.
“Waxaan u doodayaa xuduud ka xor ah hubka sharci darrada ah aniga oo la hadlaya burcadda beeshayda ah muhiimadda ay leedahay nabad ku wada noolaanshaha,” ayuu yiri Mr Erot Eusugu, oo ka mid ah 32 xoolo dhaqato Turkana ah oo ay sii daysay Maxkamadda Militariga Uganda.
Madaxa deegaanka Urum Stephen Lorot ayaa sheegay in howlaha nabad-dhisidda ee ay dadka deegaanku u ololeeyaan ay yihiin kuwo wax ku ool ah oo miro dhal ah.
“Dadka deegaanku waxa ay door bidaan in aanay wadaagin macluumaadka ku saabsan burcadnimada ay qaraabadu fuliyaan- xaalad had iyo jeer khatar gelisa dadaallada nabad-dhisidda. In lala hadlo iyaga si dib u habeyn loogu sameeyo oo diiradda la saaro xoolo-dhaqatada waara waxay tuulada u furi doontaa horumar,” ayuu yiri Mr Lorot.
Dhaqdhaqaaqa ganacsi oo kordhay, ayaa Dawladda Deegaanka Turkana waxa ay dhamaystirtay dayactirka joogtada ah ee Waddada isku xidha Lokiriama-Lokipoto ee 69 kiiloomitir ah si loo fududeeyo ganacsiga u dhexeeya Kenya iyo Uganda.