Khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa mar kale soo jiitay indhaha dalalka gobolka iyo waddamada ciidamadu ka joogaan Soomaaliya, iyadoo walaac laga muujinayo in muranka siyaasadeed uu saameyn ku yeesho qorshaha kala-guurka amniga iyo mustaqbalka howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM.
Warbixin maanta soo baxday ayaa sheegtay in dalalka ciidamadu ka joogaan Soomaaliya ay ka walaacsan yihiin khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha dalka, gaar ahaan murannada la xiriira doorashooyinka iyo jihada siyaasadeed ee dalka.
AUSSOM waa howlgalka Midowga Afrika ee taageerada iyo xasilinta Soomaaliya, kaas oo beddelay ATMIS bilowgii 2025. Howlgalka waxaa loo sameeyay inuu taageero ciidamada Soomaaliyeed, xoojiyo amniga iyo xasilinta dalka, iyadoo mas’uuliyadda amniga si tartiib ah loogu wareejinayo ciidamada Soomaaliya.
Dhibaatada ugu weyn ee hadda laga cabsi qabo ayaa ah in khilaafka siyaasadeed uu ka mashquuliyo madaxda Soomaaliyeed qorshaha lagu dhisayo ciidamada qaranka iyo diyaarinta amniga dalka xilli ciidamada AUSSOM ay qorsheynayaan inay si tartiib ah uga baxaan goobaha ay hadda ka howlgalaan.
Dalalka ciidamada ku leh AUSSOM ayaa dhowaan ka digay in khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya ay adkeyn karaan kala-guurka amniga. Waxaa si gaar ah loo tilmaamay murannada ku saabsan doorashooyinka iyo isbeddellada dastuurka.
Arrintan ayaa muhiim ah, sababtoo ah Soomaaliya weli waxay ku tiirsan tahay taageerada ciidamada Midowga Afrika meelo badan oo dalka ah, halka Al-Shabaab ay weli awood u leedahay inay weerarro ka fuliso qaybo kala duwan oo dalka ah.
Walaaca ayaa sii kordhay kaddib markii Taliyaha Ciidamada Uganda, General Muhoozi Kainerugaba, uu sheegay in Uganda ay dhammaan ciidamadeeda Soomaaliya kala bixi doonto 1-da Agoosto 2027. Uganda ayaa Soomaaliya ciidan ka joogaa tan iyo 2007, waxaana ciidamadeedu kamid yihiin kuwa ugu muhiimsan ee howlgalada Midowga Afrika.
Bixitaanka Uganda wuxuu noqon karaa isbeddel weyn oo dhinaca amniga ah, gaar ahaan haddii aan la helin qorshe cad oo ciidamada Soomaaliyeed ay kula wareegayaan goobaha ay ka baxayaan ciidamada shisheeye.
Arrintan ayaa ka dhigaysa in khilaafka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya uu noqdo arrin amni oo si toos ah u saameyn karta qorshaha kala-guurka.
Mustaqbalka AUSSOM waxaa sidoo kale saameynaya dhibaatooyin dhaqaale iyo taageero caalami ah. Daraasad ay soo saartay Amani Africa ayaa ka digtay khatar ku wajahan awoodda howlgalka haddii aan xal loo helin arrimaha maalgelinta iyo taageerada farsamo.
Waxaa intaas dheer in taageerada caalamiga ah ee howlgalka ay wajahday cadaadis, taas oo keentay in la isku dayo in mas’uuliyado dheeraad ah lagu wareejiyo ciidamada Soomaaliyeed.
Dhinaca kale, AUSSOM waxaa loogu talagalay in kala-guurka amniga loo sameeyo si marxalado ah, iyadoo qorshaha rasmiga ah uu yahay in mas’uuliyadda amniga si buuxda loogu wareejiyo ciidamada Soomaaliya muddo dheer oo qorshuhu socdo.
Kenya iyo Itoobiya ayaa si gaar ah ula socda xaaladda Soomaaliya, maadaama labada dal ay xuduud la wadaagaan Soomaaliya, isla markaana ay horey ula kulmeen weerarro ay Al-Shabaab ka fulisay gudaha dalalkooda.
Sidaas darteed, isbeddel kasta oo amniga Soomaaliya ku yimaada wuxuu saameyn ku yeelan karaa amniga labada dal.
Itoobiya waxay sidoo kale leedahay xiriir gaar ah oo dhinaca amniga ah oo ay Soomaaliya la leedahay, halka Kenya ay muddo dheer ciidamo ka joogaan koonfurta Soomaaliya.
Khilaafka siyaasadeed ee Muqdisho iyo qaar kamid ah maamul-goboleedyada ayaa sidaas darteed walaac ku haya dalalka deriska ah, kuwaas oo doonaya in Soomaaliya ay yeelato nidaam siyaasadeed oo xasilloon iyo ciidan qaran oo awood u leh inuu amniga dalka ilaaliyo.
Soomaaliya waxay hadda isku mar wajahaysaa laba arrimood oo waaweyn: khilaaf siyaasadeed iyo kala-guur amni.
Haddii khilaafka siyaasadeed uu sii dheeraado, waxaa laga yaabaa inuu saameeyo isku-duwidda ciidamada, qorshaha doorashooyinka iyo wada shaqeynta dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Dhanka kale, haddii ciidamada AUSSOM ay si degdeg ah uga baxaan goobaha qaar iyadoo ciidamada Soomaaliyeed aysan weli si buuxda ugu diyaar garoobin, waxaa soo bixi karta firaaq amni oo ay Al-Shabaab ka faa’iideysan karto.
Warbixin ay soo saartay Critical Threats Project ayaa horey uga digtay in kala-guurka degdegga ah iyo hubanti la’aanta mustaqbalka AUSSOM ay Al-Shabaab siin karto fursad ay ku kordhiso cadaadiska militari.
Xaaladda hadda taagan waxay sare u qaadaysaa baahida loo qabo wada-hadal siyaasadeed oo dhex mara dowladda Federaalka, dowlad-goboleedyada iyo dhinacyada kale ee siyaasadda.
Haddii dhinacyadu isku raaci waayaan arrimaha doorashooyinka, dastuurka iyo awood-qaybsiga, waxaa adkaan karta in si mideysan loo wajaho qorshaha amniga dalka.
Ugu dambeyn, mustaqbalka AUSSOM kuma xirna oo keliya go’aannada Midowga Afrika iyo dalalka ciidamadu ka joogaan Soomaaliya, balse wuxuu si weyn ugu xiran yahay awoodda Soomaalidu u leedahay inay xalliso khilaafaadkeeda siyaasadeed, dhisto ciidan qaran oo mideysan, isla markaana si mas’uuliyad leh ula wareegto amniga dalka.