Ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa la sheegay inay sagaal maalmood ku qaadatay inay safar dhulka ah ku gaaraan magaalada Baraawe ee gobolka Shabeellaha Hoose, iyagoo galbinayey kolonyo gaadiid dagaal iyo ciidamo Uganda ah oo laga soo rarayey saldhigyadii ay ka hawlgeli jireen deegaannada gobolka.
Socdaalkan ayaa la sheegay inuu ahaa mid ay la kulmeen caqabado amni, iyadoo saraakiil amni ay sheegeen in kolonyada in ka badan shan jeer la weeraray intii ay ku jirtay waddada. Waxaa sidoo kale la sheegay in weerarradaasi sababeen burbur gaadiid iyo khasaare nafeed oo soo gaaray ciidamada Uganda.
Sagaal maalmood oo lagu maray waddo qiyaastii 210 kiiloomitir ah,Sida ay sheegayaan xogaha laga helayo saraakiil amni, kolonyada ciidamada ayaa muddo sagaal maalmood ah ku qaadatay safar dhulka ah oo lagu sheegay inuu ahaa ku dhowaad 210 kiiloomitir, iyadoo ciidamada dowladda Soomaaliya ay galbinayeen gaadiidka iyo shaqaalaha Uganda ee loo waday Baraawe.
Muddada dheer ee safarka ayaa muujinaysa caqabadaha ka jira isku socodka waddooyinka gobolka Shabeellaha Hoose, gaar ahaan marka la rarayo kolonyo ciidan oo wata gaadiid dagaal iyo qalab milatari.
Saraakiisha la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in kolonyada dhowr jeer weerarro kala kulantay intii ay waddada ku jirtay, taas oo sababtay dib u dhac iyo baahida loo qabo ilaalin dheeraad ah.
Waxaa sidoo kale la sheegay in saraakiisha ciidamadu ay u dabaaldegeen markii ay kolonyadu gaartay Baraawe, kaddib safarkii muddada dheer qaatay.
Socdaalkan ayaa ku soo beegmaya xilli dowladda Uganda ay si rasmi ah u shaacisay inay bilowday kala bixitaanka ciidamadeeda Soomaaliya, kuwaas oo muddo ku dhow labaatan sano qayb ka ahaa hawlgallada amniga dalka.
Afhayeenka ciidamada Uganda, Korneyl Chris Magezi, ayaa 2-dii Nofeembar 2026 xaqiijiyey in ciidamadii ugu horreeyey ay dalkooda ku laabteen, isla markaana ciidamada ku jooga heshiiska laba geesoodka ah ee Soomaaliya iyo Uganda ay si tartiib ah uga bixi doonaan dalka.
Uganda waxay sheegtay in guud ahaan ciidamadeeda Soomaaliya ku sugan, oo ay ku jiraan kuwa ka tirsan howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM, ay dhammaantood ka bixi doonaan dhammaadka sannadka 2027.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro labada qaybood ee ciidamada Uganda: kuwa ku jooga heshiiska tooska ah ee labada dowladood iyo kuwa ka tirsan howlgalka Midowga Afrika. Kala bixitaanka hadda socda wuxuu si gaar ah u khuseeyaa ciidamadii heshiiska laba geesoodka ah, halka kuwa AUSSOM ay leeyihiin jadwal ka duwan.
Ciidamada Uganda ayaa muddo dheer ku sugnaa deegaanno muhiim ah oo ka tirsan gobolka Shabeellaha Hoose, gaar ahaan Baraawe iyo saldhigyo kale oo ku yaalla waddooyinka isku xira magaalooyinka gobolka.
Baraawe waa magaalo xeebeed muhiim ah, waana caasimadda maamulka Koonfur Galbeed. Waxay qiyaastii 220 kiiloomitir koonfur-galbeed kaga beegan tahay Muqdisho, iyadoo leh muhiimad dhinaca dekedda, isku socodka iyo amniga ah.
Warbixin ay 3-dii Nofeembar baahisay wakaaladda Associated Press ayaa sheegtay in ciidamada Uganda ay ka guurayaan aagga Baraawe, halka AUSSOM ay qorshaynayso inay la wareegto afar saldhig oo kala ah Sabiid-Anole, Bariire, Awdheegle iyo Buulo Nagaad.
Saldhigyadan ayaa lagu tilmaamay kuwo muhiim u ah difaaca Muqdisho iyo amniga deegaannada ku dhow caasimadda.
Si kastaba ha ahaatee, weli waxaa jira su’aalo ku saabsan cidda si buuxda ula wareegaysa dhammaan goobaha ay ka baxayaan ciidamada Uganda iyo sida loo xaqiijinayo in aanay dhicin meel bannaan oo amni.
Haddii ay xaqiiqo noqoto in kolonyada ciidamada lagu weeraray in ka badan shan jeer intii ay ku jirtay safarka, arrintani waxay muujinaysaa caqabadaha ka jira dhaqdhaqaaqa gaadiidka milatari ee waddooyinka gobolka.
Kolonyada ciidamadu waxay u baahan yihiin waddo ammaan ah, ilaalin joogto ah iyo qorshe lagu xaqiijinayo in gaadiidka iyo shaqaalaha si nabad ah ku gaaraan goobaha loo wado.
Wararka sheegaya in Uganda ay qiratay burbur gaadiid iyo khasaare nafeed oo ka dhashay safarkan ayaa u baahan faahfaahin dheeraad ah, gaar ahaan tirada dadka waxyeelladu gaartay iyo nooca khasaaraha dhacay.
Ilaa hadda, warbixinnada waaweyn ee la helay ee ku saabsan qorshaha bixitaanka Uganda ma bixin faahfaahin dhammaystiran oo xaqiijinaysa dhammaan weerarrada lagu sheegay kolonyada Baraawe.
Midowga Afrika ayaa qorsheynaya in ciidamada AUSSOM ay la wareegaan afar saldhig oo ay ka baxayaan ciidamada Uganda, kuwaas oo kala ah Sabiid-Anole, Bariire, Awdheegle iyo Buulo Nagaad.
Qorshahan ayaa ujeeddadiisu tahay in laga hortago in Al-Shabaab ay ka faa’iidaysato isbeddelka ciidamada iyo meelaha bannaan ee ka dhalan kara bixitaanka Uganda.
Warqad uu howlgalka Midowga Afrika u diray xafiiska taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, kuna taariikhaysnayd 31-kii Oktoobar, ayaa lagu sheegay in saldhigyadaasi muhiim u yihiin amniga Muqdisho.
Si kastaba, qorshahaas weli kama jawaabayo su’aal kasta oo ku saabsan mustaqbalka Baraawe iyo saldhigyada kale ee ay ciidamada Uganda ka baxayaan.
Bixitaanka ciidamada Uganda wuxuu dowladda Soomaaliya ku soo kordhinayaa mas’uuliyad dheeraad ah oo ku saabsan sugidda amniga magaalooyinka iyo saldhigyadii ay ciidamada shisheeye muddo dheer ka hawlgeli jireen.
Taliyaha ciidamada xoogga dalka, Sareeye Gaas Ibraahim Maxamed Maxamuud, ayaa booqday ciidamada ku sugan Baraawe, halkaas oo uu warbixinno kaga dhageystay xaaladda amni ee deegaanka.
War ay baahisay Associated Press ayaa sheegay in taliyuhu ciidamada faray inay feejignaan muujiyaan, isla markaana ay xoojiyaan hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.
Hase yeeshee, warbixintaasi si cad uma sheegin in dhammaan saldhigyadii ay ciidamada Uganda ka baxayaan ay la wareegi doonaan ciidamada dowladda Soomaaliya ama in qaar ka mid ah ay sii joogi doonaan ciidamada Midowga Afrika.
Maxay ka dhigan tahay bixitaanka Uganda ee amniga Soomaaliya?Uganda waxay ka mid ahayd dalalkii ugu horreeyey ee ciidamo u soo dira Soomaaliya sannadkii 2007, xilli Al-Shabaab ay awood ballaaran ku lahayd qaybo ka mid ah Muqdisho iyo koonfurta dalka.
Ciidamada Uganda ayaa door weyn ku lahaa hawlgalladii dib loogu qabsaday deegaanno badan, waxaana sannadihii dambe ay qayb ka ahaayeen dadaallada lagu ilaalinayey saldhigyada muhiimka ah iyo waddooyinka isku xira magaalooyinka.
Bixitaankooda hadda socda wuxuu ku soo beegmayaa xilli Al-Shabaab ay weli awood u leedahay inay weerarro ka fuliso qaybo kala duwan oo dalka ah.
Wakaaladda Associated Press ayaa sidoo kale dhawaan sheegtay in falanqeeyayaal amni ay walaac ka muujiyeen awoodda iyo agabka ciidamada Soomaaliya ee ay kula wareegi karaan dhammaan mas’uuliyadaha amni ee ay ka baxayaan ciidamada shisheeye.
Arrintani waxay ka dhigan tahay in kala-guurka amniga uusan ku koobnaan doonin oo keliya in ciidamo la raro, balse uu u baahan yahay qorshe cad oo ku saabsan ciidanka beddelaya, sahayda, gaadiidka, isgaarsiinta iyo ilaalinta waddooyinka.