Wararka ku saabsan heshiis la sheegay inuu dhex maray Xasan Sheekh Maxamuud iyo qaar ka mid ah madaxda mucaaradka Soomaaliya ayaa dhaliyay muran siyaasadeed oo cusub, kadib markii Puntland iyo Jubaland ay sheegeen inaysan wax xog ah ka hayn heshiiska lagu sheegay in doorasho dalka lagu qabto toddobo bilood gudahood.
Xasan Sheekh ayaa la sheegay uu aqbalay in doorashada Soomaaliya lagu qabto muddo toddobo bilood gudahood ah, iyadoo tallaabadan lagu tilmaamay mid ka dhalatay wada-hadallo u dhexeeyay dowladda Federaalka iyo dhinacyada mucaaradka.
Wasiirro ka tirsan Puntland iyo Jubaland oo la hadlay Kaab TV ayaa sheegay inaysan wax xog ah ka hayn heshiiskaas, isla markaana aysan qayb ka ahayn wada-hadallada lagu gaaray is-afgaradka la sheegay. Hadalladan ayaa muujinaya in haddii heshiiska toddobada bilood uu jiro, uu weli yahay heshiis u dhexeeya dhinacyo gaar ah, balse uusan ahayn heshiis ay dhammaan dhinacyada siyaasadda Soomaaliya si rasmi ah ugu wada jiraan.
Arrintan ayaa muhiimad gaar ah u leh doorashada Soomaaliya, maadaama Puntland iyo Jubaland ay muddooyinkii dambe si adag uga soo horjeedeen qaar ka mid ah qorshayaasha doorasho ee dowladda Federaalka.
Khilaafka u dhexeeya dowladda Federaalka iyo labada maamul-goboleed wuxuu muddo dheer ku saabsanaa qaabka doorashada, wax-ka-beddelka dastuurka, awood-qaybsiga dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyada iyo cidda maamuleysa hannaanka doorashada.
Dhinaca kale Xasan Sheekh wuxuu ku adkeysanayaa in Soomaaliya loo gudbo nidaamka doorashada qof iyo cod, isagoo ku doodaya in shacabka loo oggolaado inay si toos ah u doortaan wakiilladooda. Dowladda ayaa sidoo kale sheegtay in isbeddellada doorasho iyo dastuur ay qayb ka yihiin dhismaha nidaam siyaasadeed oo cusub.
Dhinaca mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada, waxaa jira walaac laga qabo in isbeddellada lagu sameeyo dastuurka iyo nidaamka doorashada aan lagu gaarin heshiis siyaasadeed oo ay wada oggol yihiin dhammaan dhinacyada.
Puntland iyo Jubaland waxay horay uga mid noqdeen dhinacyada ugu cad-cad ee diidan qorshe doorasho oo aysan qayb ka ahayn. Labada maamul ayaa sidoo kale si weyn uga soo horjeeday habka dowladda Federaalka u waddo qaar ka mid ah isbeddellada siyaasadeed iyo dastuuriga ah.
Sidaas darteed, sheegashada ah in Xasan Sheekh iyo mucaaradku isku afgarteen in doorasho lagu qabto toddobo bilood gudahood waxay dhalinaysaa su’aal muhiim ah: Haddii Puntland iyo Jubaland aysan heshiiska qayb ka ahayn, sidee ayaa doorashada dalka oo dhan loogu hirgelin karaa?
Doorasho qaran oo Soomaaliya ka dhacda waxay u baahan tahay iskaashi ballaaran oo u dhexeeya dowladda Federaalka, maamul-goboleedyada, xisbiyada iyo dhinacyada siyaasadeed. Haddii qaar ka mid ah maamul-goboleedyada muhiimka ah ay diidaan inay qayb ka yihiin heshiiska, waxaa adkaan karta in jadwalka doorashada si isku mid ah looga hirgeliyo dalka oo dhan sida ay qabaan dad badan oo lasocda xaalada soomaaliya.
Khilaafka cusub wuxuu sidoo kale muujinayaa in heshiis kasta oo ku saabsan doorashada uu u baahan yahay inuu noqdo mid si cad loo shaaciyo. Haddii dhinacyo muhiim ah ay sheegaan inaysan waxba kala socon, waxaa sii kordhaya su’aalaha ku saabsan cidda dhab ahaan heshiiska ku jirta iyo cidda qaadan doonta mas’uuliyadda hirgelintiisa.
Puntland iyo Jubaland ayaa horay u lahaa mowqif adag oo ku saabsan hannaanka doorashada. Labada maamul iyo siyaasiyiin mucaarad ah waxay dhiseen iskaashi siyaasadeed oo ay kaga soo horjeedaan qorshe doorasho oo ay u arkaan mid aan heshiis qaran lagu wada gaarin.
Haddii wada-hadalladaas lagu guuldarreysto, waxaa suuragal ah in Soomaaliya ay wajahdo laba qorshe doorasho oo iska soo horjeeda. Dowladda Federaalka waxay sii wadi kartaa qorshaheeda, halka qaar ka mid ah maamul-goboleedyada iyo mucaaradku ay diidi karaan ka qaybgalka ama sharciyadda nidaamkaas.
Ugu dambeyn, khilaafka hadda taagan wuxuu muujinayaa in Soomaaliya aysan u baahnayn oo keliya taariikh doorasho, balse ay u baahan tahay heshiis siyaasadeed oo qeexaya cidda qabanaysa doorashada, nidaamka lagu qabanayo, doorka maamul-goboleedyada iyo sida loo xaqiijinayo in natiijada ay dhammaan dhinacyadu aqbalaan.