Muddo dheer, marka uu khilaaf siyaasadeed oo culus ka dhex qarxo madaxda dowladda federaalka Soomaaliya, madaxda dowlad-goboleedyada ama dowladda dhexe iyo mucaaradka, waxaa caadi ahayd in beesha caalamku si degdeg ah uga falceliso. Waxaa soo bixi jiray baaqyo diblomaasiyadeed, kulammo degdeg ah, booqashooyin siyaasadeed iyo dadaallo lagu doonayo in dhinacyada miiska wada-hadalka lagu soo celiyo.
Hay’adaha iyo dowladaha sida Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Midowga Yurub, Mareykanka, Boqortooyada Ingiriiska iyo dalalka gobolka ayaa marar badan door muuqda ku lahaa dhexdhexaadinta khilaafaadka Soomaaliya.
Hase yeeshee, su’aasha maanta taagan waa: maxaa keenay in beesha caalamku u muuqato mid aan sidii hore ugu degdegin xallinta khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya?
Ma waxaa is beddelay siyaasadda Xasan Sheekh Maxamuud? Ma dowladda Soomaaliya ayaa doonaysa inay arrimaheeda gudaha si madax-bannaan u maamusho? Ma beesha caalamka ayaa ka daashay khilaafaadka soo noqnoqda? Mise waxaa jira isbeddel ballaaran oo ku yimid mudnaanta diblomaasiyadeed ee caalamka?
Xaqiiqada ugu muhiimsan: Beesha caalamku ma aysan ka bixin siyaasadda Soomaaliya, balse habka ay u wajahdo ayaa is beddelay
Dukumentiyada rasmiga ah ee la helay waxay muujinayaan in beesha caalamku weli si cad uga hadasho khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya, inkasta oo ay mararka qaarkood ka gaabiso tallaabooyin muuqda oo dadku filayaan.
Tusaale muhiim ah ayaa ah bayaankii ay saxiixeen dalal iyo hay’ado caalami ah oo la soo saaray 1-dii Juun 2026. Waxay muujiyeen walaac ku saabsan xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya, waxayna dhinacyada ugu baaqeen inay dib u bilaabaan wada-hadalka oo ay heshiis ka gaaraan qorshaha doorashooyinka. Hase yeeshee, waxay caddeeyeen in ay diyaar u yihiin inay taageeraan wada-hadallo ay Soomaalidu hoggaaminayso haddii laga codsado.
Sidoo kale, Midowga Afrika wuxuu 16-kii Maajo 2026 ka hadlay wada-hadalladii Muqdisho ee u dhexeeyay dowladda federaalka iyo hoggaanka Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed. Wuxuu ka xumaaday in kulammadaasi ku dhammaadeen heshiis la’aan, wuxuuna ku baaqay wada-hadal loo dhan yahay iyo ka-qaybgal diblomaasiyadeed oo caalami ah oo joogto ah.
Aamusnaan siyaasadeed: in beesha caalamku aysan wax jawaab ah ka bixin khilaafka.Diblomaasiyad aan si weyn loo arag: in ay bayaanno soo saarto, dhinacyada la xiriirto, cadaadis diblomaasiyadeed samayso ama dhexdhexaadin diyaar u noqoto, balse aysan si toos ah u faragelin.
Xaaladda hadda jirta, caddaynta la helay waxay si ka badan u taageeraysaa tan labaad, inkasta oo aan la iska indho tiri karin in jawaabaha caalamku aysan mar kasta la jaanqaadin heerka uu khilaafku gaarayo.
Markii ay Soomaaliya ku jirtay ismari-waagii doorashooyinka, gaar ahaan 2021, Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Midowga Yurub iyo IGAD waxay soo saareen bayaanno wadajir ah. Waxay si cad u dalbadeen wada-hadal degdeg ah, tanaasul iyo in laga fogaado tallaabooyin sii hurin kara xiisadda. Waxay sidoo kale ku baaqeen in la xoojiyo dadaallada dhexdhexaadinta.
Qaramada Midoobay waxay ku jirtaa qorshe ku-meel-gaar ah oo 2024–2026 ah, kaas oo si tartiib ah mas’uuliyadaha siyaasadeed iyo dhexdhexaadinta ugu wareejinaya hay’adaha Soomaaliya iyo dadaallada ay Soomaalidu hoggaaminayso. Taasi waxay qayb ka tahay isbeddelka habka ay Qaramada Midoobay dalka ula shaqayso.
Farqiga ugu weyn wuxuu noqon karaa in waayihii hore diblomaasiyiintu mararka qaarkood si toos ah ugu lug geli jireen isku soo dhoweynta madaxda, halka hadda ay xoogga saarayaan in dhinacyada Soomaalidu iyagu heshiis gaaraan, iyagoo dibadda ka helaya taageero.
Laakiin arrintani macnaheedu ma aha in beesha caalamku gebi ahaanba ka tanaasushay doorkeedii. Bayaannada 2026 waxay muujinayaan in ay weli ka welwelsan tahay khilaafka, gaar ahaan marka uu saameeyo doorashooyinka, dastuurka iyo xasilloonida dalka.
Waxaa suurtagal ah in dowladda Xasan Sheekh Maxamuud ay doorbidayso in khilaafaadka gudaha lagu xalliyo hannaan ay iyadu hoggaaminayso, halkii ay beesha caalamku si toos ah u dhex geli lahayd. Dowlad kasta waxay danayn kartaa inay muujiso madax-bannaani siyaasadeed, gaar ahaan marka laga hadlayo dastuurka, doorashooyinka iyo xiriirka dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada.
Bishii Abriil 2025, saaxiibbada caalamiga ah ee Soomaaliya waxay soo dhaweeyeen hindisihii Xasan Sheekh ee ahaa in la abuuro madal ay ku kulmaan hoggaamiyeyaasha siyaasadda iyo bulshada.