Mustaqbalka doorashada Soomaaliya weli wuxuu ku jiraa xaalad hubanti la’aan ah. Dowladda Federaalka waxay ku adkeysaneysaa in dalka loo gudbiyo doorasho qof iyo cod ah, halka mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyadu ay diidan yihiin in nidaamkaas lagu dhaqaaqo iyadoo aan marka hore laga heshiin qaabka doorashada, maamulka doorashada iyo sharciyadda hay’adaha dowladda.
Su’aasha ugu weyn ayaa ah: haddii dowladda, mucaaradka iyo dowlad-goboleedyadu ay weli isku fahmi la’yihiin doorashada, maxay beesha caalamku u soo saari la’dahay xal cad? Ma waxaa jira caqabado siyaasadeed oo ka weyn awoodda diblomaasiyadeed ee dalalka taageera Soomaaliya, mise dhinacyada Soomaalida ayaa weli ku adkeysanaya mowqifyo aan isu soo dhawaan karin?
Dowladda Xasan Sheekh Maxamuud waxay ku doodaysaa in Soomaaliya ay u baahan tahay inay ka gudubto nidaamkii doorashooyinka dadban, kaas oo xildhibaannada lagu soo xuli jiray hannaan beeleed, una gudubto nidaam muwaadiniintu si toos ah codkooda ugu doortaan wakiilladooda.
Dowladdu waxay sheegtay in doorashada qof iyo cod ay tahay xuquuq dastuuri ah oo muwaadiniinta Soomaaliyeed u oggolaanaysa inay doortaan cidda matalaysa.
Hase yeeshee, mucaaradka iyo hoggaamiyeyaasha Puntland iyo Jubbaland waxay su’aal gelinayaan sida nidaamkaas loo hirgelinayo, cidda maamuleysa iyo in wax-ka-beddellada dastuurka lagu sameeyay heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.
Sidaas darteed, khilaafku ma aha oo keliya in Soomaaliya yeelato doorasho qof iyo cod ah ama doorasho dadban. Waxaa sidoo kale la isku hayaa cidda dejineysa shuruucda doorashada, cidda maamuleysa guddiga doorashada, habka kuraasta loo qaybinayo iyo sida loo xaqiijinayo in dhammaan dhinacyadu ku kalsoon yihiin natiijada.
Dowladda Federaalka waxay dooneysaa in doorashada lagu saleeyo nidaam qof iyo cod ah, iyadoo ay hore u shaacisay jadwal doorasho oo dhigaya in doorashada baarlamaanka la qabto Abriil 2027, halka doorashada madaxweynaha la qorsheeyay May 2027.
Mucaaradka, gaar ahaan Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, ayaa ka horyimid jadwalkaas, iyagoo ku doodaya in aan hal dhinac keligiis go’aamin karin mustaqbalka siyaasadeed ee dalka.
Golaha Mustaqbalka wuxuu dalbanayaa wada-hadal ay fududeeyaan dhinacyo caalami ah, waxaana uu diiddan yahay in wadahadalka lagu qabto qaab ay u arkaan mid dowladda hadda jirta gacanta ku hayso.
Warbixin ay daabacday The Standard 14-kii Nofeembar ayaa sheegtay in dowladdu iyo mucaaradku muddo bilo ah ka hadlayeen khilaafka doorashada, balse aan weli laga gaarin heshiis la taaban karo. Warbixintu waxay sidoo kale xustay in jadwalkii doorashada ee dowladda uu diidmo kala kulmay mucaaradka iyo Puntland iyo Jubbaland.
Xasan Sheekh ayaa ku baaqay shir wadatashi qaran oo loo qorsheeyay 14-ka ilaa 18-ka Nofeembar 2026, kaas oo la doonayay in looga hadlo doorashada, dastuurka iyo xaaladda siyaasadeed ee dalka.
Hase yeeshee, mucaaradka ugu waaweyn ayaa ka biyo diiday qaabka loo qabanayo shirka. Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed wuxuu dalbaday in wada-hadallada ay dhexdhexaadiyaan Mareykanka, Ingiriiska, Midowga Yurub iyo Turkiga, halkii lagu qaban lahaa Villa Soomaaliya iyadoo aan la helin dammaanad iyo dhexdhexaadin caalami ah.
Warbixinno la daabacay 14-kii Nofeembar ayaa sheegay in gogoshii wadatashiga ay dib u dhacday kaddib markii dhinacyadu isku fahmi waayeen shuruudaha iyo habraaca wada-hadalka. Sidaas darteed, weli ma muuqato hannaan ay dhammaan dhinacyadu si buuxda ugu wada qanacsan yihiin.
Arrintani waxay muujineysaa in caqabadda ugu weyn aysan ahayn oo keliya in madaxdu miiska wada-hadalka isugu timaaddo, balse ay tahay in marka hore la isku raaco cidda dhexdhexaadineysa iyo qodobada laga wada hadlayo.
Beesha caalamka oo ay ku jiraan Mareykanka, Ingiriiska, Midowga Yurub, Turkiga, Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika waxay muddooyinkii dambe ku baaqayeen in Soomaalidu heshiis ka gaarto doorashada.
Laakiin waxaa muhiim ah in la fahmo in dalalkaas aysan si toos ah u lahayn awood ay ku doortaan nidaamka doorashada Soomaaliya ama ay ku khasbaan dhinacyada inay aqbalaan heshiis aysan oggolayn.
Waxaa jira dhowr sababood oo sharxi kara sababta aysan weli xal kama dambeys ah u soo bandhigin.
Dowladda Federaalka waxay ku adkeysaneysaa qorshaheeda doorashada, halka mucaaradku doonayo heshiis ka hor inta aan la dhaqan gelin qorshahaas. Puntland iyo Jubbalandna waxay leeyihiin mowqif ka duwan kan Villa Soomaaliya.
Beesha caalamku waxay ku adkaan kartaa inay taageerto hal qorshe iyadoo dhinacyada kale ee muhiimka ahi ay diidan yihiin.
Muranka hadda jira kuma koobna jadwalka doorashada. Waxaa sidoo kale la isku hayaa wax-ka-beddelka dastuurka iyo muddo-xileedka hay’adaha dowladda.
Sida ay sheegtay Associated Press, dowladda waxay ku doodaysaa in wax-ka-beddellada dastuurka ay u oggolaanayaan hay’adaha hadda jira inay sii shaqeeyaan ilaa 2027, halka mucaaradku diidan yahay in muddo-kordhintaas lagu dabaqo madaxda hadda xilka haysa.
Haddii dalalka taageera Soomaaliya ay si cad u taageeraan qorshaha dowladda, mucaaradku wuxuu u arki karaa inay dhinac la safteen. Haddii ay taageeraan mowqifka mucaaradka, dowladda ayaa taas u arki karta faragelin lagu sameynayo arrimaha gudaha.
Sidaas darteed, waxay u muuqdaan inay doorbidayaan cadaadis diblomaasiyadeed iyo dhiirrigelinta wada-hadalka, halkii ay si toos ah u go’aamin lahaayeen cidda saxan.
Arrin kale oo muhiim ah ayaa ah dhammaadka howlgalka siyaasadeed ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, UNTMIS, kaas oo soo afjarmay 14-ka Nofeembar 2026.
Associated Press ayaa sheegtay in howlgalkaasi uu muddo ka badan soddon sano door ka ciyaarayay taageeridda hay’adaha dowladda, dib-u-heshiisiinta iyo dhexdhexaadinta khilaafaadka siyaasadeed.
Howlgalkaas waxaa beddelkiisa aan weli loo helin hannaan si cad loogu heshiiyey oo qaada doorkii dhexdhexaadinta siyaasadeed. Hay’adaha gargaarka ee Qaramada Midoobay iyo ciidamada Midowga Afrika weli way sii joogayaan Soomaaliya, balse taasi la mid ma aha in la helo howlgal siyaasadeed oo si toos ah u dhexdhexaadiya dowladda iyo mucaaradka.
Dhinacyada caalamiga ah waxay si joogto ah ugu baaqeen in Soomaalidu gaarto heshiis ku saabsan hannaan doorasho oo la isku raacsan yahay.
Baaq ay 1-dii Juun 2026 soo saareen dalal reer Galbeed ah iyo Qaramada Midoobay ayaa lagu dalbaday in hoggaamiyeyaasha Soomaalidu dib ugu laabtaan wada-hadalka, isla markaana si degdeg ah uga heshiiyaan qorshaha doorashada.
Mowqifkaas wuxuu muujinayaa in beesha caalamku aysan doonayn in doorashada Soomaaliya ay isu beddesho khilaaf horseeda iska horimaad siyaasadeed iyo amni.
Waxaa intaas dheer in Soomaaliya ay wajahdo dagaalka Al-Shabaab, xaalado amni oo adag iyo baahiyo bani’aadannimo. Dalalka taageera Soomaaliya waxay daneynayaan in khilaafka siyaasadeed uusan dhaawicin wada-shaqeynta amniga iyo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Marka la eego khilaafka taagan, waxaa jira dhowr waddo oo laga yaabo in lagu xalliyo muranka.
Dowladda iyo mucaaradka ayaa ku heshiin kara nidaam qof iyo cod ah, balse waxaa loo baahan yahay in la isla meel dhigo guddiga doorashada, xeerarka, amniga, goobaha codbixinta iyo cidda kormeeraysa.
Tani waxay noqon kartaa waddada ugu dhow ee lagu gaaro is-afgarad, haddii dhinacyadu diyaar u noqdaan tanaasul.
Haddii aan lagu heshiin karin doorasho qof iyo cod ah oo dalka oo dhan laga hirgeliyo, waxaa suuragal ah in dhinacyadu ka wada xaajoodaan hannaan ku-meel-gaar ah oo doorashada lagu qabto, iyadoo la qeexayo waqtiga iyo shuruudaha loo gudbayo doorasho toos ah.
Haddii dowladda ay ku dhaqaaqdo qorshaheeda iyadoo mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyadu diidan yihiin, waxaa dhici karta in dalka ka abuurmaan laba mowqif oo siyaasadeed oo iska soo horjeeda.
Xaaladdaas waxay keeni kartaa in dhinacyadu isku khilaafaan sharciyadda natiijada doorashada, taas oo sii adkeyn karta xasilloonida dalka.
Khilaafka doorashada waxaa sii adkeeyay muranka ka dhashay go’aankii Maxkamadda Sare ee 5-tii Nofeembar 2026.
Sida ay sheegtay hay’adda ACLED, Maxkamadda Sare waxay go’aamisay in muddo-xileedka Madaxweynaha uu dhammaaday 15-kii May 2026, halka muddo-xileedka Baarlamaanka iyo dowladda federaalka uu dhammaaday 14-kii Abriil 2026. Maxkamaddu waxay dhinacyada siyaasadda siisay 30 maalmood inay ku heshiiyaan qaabka doorashada, iyadoo sidoo kale xustay muddo 90 maalmood ah oo doorasho lagu qabto.
Go’aankaas wuxuu sii kordhiyay khilaafka u dhexeeya Madaxtooyada iyo garsoorka, gaar ahaan muranka ka dhashay xil-ka-qaadistii Guddoomiyihii Maxkamadda Sare Dr. Baashe Yuusuf Axmed.
Arrintani waxay doorashada ka dhigtay mid aan kaliya ku xirnayn heshiiska siyaasiyiinta, balse sidoo kale la xiriirta su’aalo waaweyn oo ku saabsan dastuurka, awoodaha hay’adaha dowladda iyo sharciyadda muddo-xileedka.
Khatarta ugu weyn ee Soomaaliya haysata waa in khilaafka siyaasadeed uu ku fido deegaannada dalka, isla markaana uu sababo isku dhacyo ciidan ama maleeshiyaad.
Hay’adda ACLED waxay sheegtay in tobankii maalmood ee ugu horreeyay Nofeembar ay diiwaangelisay 12 dhacdo oo rabshado siyaasadeed ah oo xiriir la leh muranka doorashada ama mucaaradnimada dowladda. Toddoba ka mid ah waxay ka dhaceen Koonfur Galbeed, halka saddex ay la xiriireen xiisado ka dhacay Hiiraan. Hay’addu waxay sheegtay in dhacdooyinkaas ay barakiciyeen in ka badan 5,600 oo qof.
Tirooyinkaas waxay muujinayaan in muranka doorashada uusan ku koobnayn Muqdisho iyo xarumaha siyaasadda, balse uu saameyn ku yeelan karo amniga iyo nolosha shacabka.
Haddii aan xal siyaasadeed la helin, waxaa sii kordhi kara khilaafaadka ka dhasha doorashooyinka dowlad-goboleedyada, taas oo khatar ku ah wada-shaqeynta hay’adaha amniga iyo dagaalka Al-Shabaab.
Indhaha siyaasadda Soomaaliya waxay hadda ku jeedaan tallaabada xigta ee dowladda, mucaaradka iyo dowlad-goboleedyada.