Wararka laga helayo qaybo ka mid ah dowlad-goboleedka Galmudug ayaa sheegaya in kooxda Al-Shabaab ay dhaqdhaqaaqyo cusub ka waddo deegaanno ka tirsan gobolka, iyadoo ay soo baxayaan sheegashooyin ku saabsan in maleeshiyaadka kooxda ay la wareegeen goobo hor leh.
Dhaqdhaqaaqyadan ayaa soo kordhinaya walaaca laga qabo xaaladda amni ee Galmudug, gaar ahaan deegaannada miyiga ah ee ay ciidamada dowladda iyo kooxaha hubeysan ku loollamayaan gacan-ku-hayntooda.
Inkasta oo aan weli si madax-bannaan loo xaqiijin magacyada deegaannada cusub ee la sheegay in Al-Shabaab ay qabsatay, haddana warbixinnada amniga ee dhowaan laga diyaariyay Galmudug waxay muujinayaan in kooxda ay weli joogitaan iyo awood ku leedahay qaybo ka mid ah Galgaduud iyo Mudug.
Warbixin ay Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan Arrimaha Magangalyada (EUAA) soo saartay bishii May 2026 ayaa tilmaamaysay in Al-Shabaab ay gacanta ku hayso deegaanno dhowr ah oo ka tirsan gobolka Galgaduud.
Deegaannada warbixinta lagu xusay waxaa ka mid ah Ceelbuur, Wabxo, Galhareeri iyo Osweyne, kuwaas oo lagu tilmaamay goobo ay kooxda maamusho. Sidoo kale, qaybo badan oo ka mid ah miyiga koonfurta Galgaduud ayaa lagu sheegay deegaanno ay Al-Shabaab saameyn ku leedahay ama ay ka jirto gacan-ku-hayn isku dhafan.
Dhanka gobolka Mudug, warbixinnada amniga ayaa tilmaamaya in qaybo ka mid ah miyiga gobolka ay weli ka jiraan dhaqdhaqaaqyo iyo joogitaan ay kooxdu leedahay.
Xogtan waxay muujinaysaa in Al-Shabaab aysan ka bixin dhammaan deegaannadii ay hore uga joogtay Galmudug, balse sheegashada ah inay hadda qabsatay goobo cusub ay u baahan tahay xaqiijin gaar ah.
Maxaa keenaya in Al-Shabaab ay weli saameyn ku yeelato Galmudug?
Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee dagaalka lagula jiro Al-Shabaab ayaa ah in kooxdu ay ka faa’iideysato dhulka ballaaran ee miyiga, kala fogaanshaha magaalooyinka iyo waddooyinka isku xira deegaannada.
Ciidamada dowladda waxay leeyihiin saldhigyo iyo xarumo muhiim ah oo ku yaalla magaalooyinka waaweyn, hase yeeshee sugidda amniga dhulka miyiga ah waxay u baahan tahay ciidamo joogto ah, sahay, gaadiid iyo qorshe amni oo isku xiran.
Al-Shabaab ayaa sidoo kale muddo dheer adeegsanaysay xeelado ay ku cadaadiso bulshada deegaanka, kuna carqaladeyso isu-socodka dadka iyo gaadiidka, taas oo saameyn ku yeelan karta maamulka iyo awoodda ciidamada dowladda ee meelaha ka baxsan magaalooyinka.
Warbixin ay ACLED hore uga diyaarisay Soomaaliya ayaa tilmaantay in xiriirka dowladda, maleeshiyaadka deegaanka iyo bulshada uu door weyn ku leeyahay guusha ama caqabadaha ka dhasha dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Hoggaanka cusub ee Galmudug oo ballanqaaday in kooxda laga saaro deegaannada
Arrintan ayaa ku soo beegmaysa xilli Galmudug uu hoggaan cusub la wareegay, kaddib markii Liibaan Axmed Xasan loo doortay Madaxweynaha maamulka 22-kii Oktoobar 2026.
Liibaan ayaa munaasabaddii caleema-saarkiisa ee 5-tii Nofeembar ka dhacday magaalada Dhuusamareeb ku ballanqaaday in maamulkiisu uu xoogga saari doono dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, isla markaana uu iskaashi la yeelan doono Dowladda Federaalka, dowlad-goboleedyada deriska ah iyo shacabka Galmudug.
Madaxweynaha cusub ayaa sheegay in kooxdan laga saarayo deegaannada ay weli ka maamusho Galmudug, isagoo arrinta amniga ka dhigay mid ka mid ah waxyaabaha mudnaanta u leh maamulkiisa.
Ballanqaadkaasi wuxuu noqonayaa imtixaan siyaasadeed iyo mid amni oo horyaalla hoggaanka cusub, gaar ahaan marka la eego baaxadda dhulka ay tahay in ciidamada dowladda ay sugaan.
Hub iyo gaadiid ciidan oo lagu wareejiyay hay’adaha amniga
7-dii Nofeembar 2026, Madaxweynaha Galmudug Liibaan Axmed Xasan ayaa hub, gaadiid iyo agab milatari oo uu isagu lahaa ku wareejiyay hay’adaha amniga ee maamulka.
Munaasabadda wareejinta waxaa goob joog ka ahaa Madaxweynaha Dowladda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud.
Liibaan ayaa sheegay in qalabkaasi, oo hore loogu adeegsan jiray howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, uu hadda noqonayo hanti rasmi ah oo ay leeyihiin hay’adaha amniga Galmudug.
Tallaabadan ayaa la xiriirta dadaallada lagu doonayo in agabka amniga lagu ururiyo gacanta hay’adaha dowladda, halkii uu ku jiri lahaa lahaanshaha shakhsiyaad ama siyaasiyiin.
Si kastaba ha ahaatee, wareejinta hubka iyo gaadiidku kaligeed ma dammaanad qaadeyso in deegaannada ay kooxdu joogto laga saari karo; waxaa loo baahan yahay qorshe hawlgal, ciidan tababaran iyo sahay joogto ah.
Dhaqdhaqaaqyada Al-Shabaab iyo dagaallada ka dhaca deegaannada Galmudug waxay saameyn toos ah ku yeelan karaan nolosha dadka rayidka ah.
Bulshada ku nool miyiga ayaa si gaar ah ugu nugul xaaladaha amni-darro, maadaama noloshoodu ay ku tiirsan tahay xoolaha, beeraha, ganacsiga iyo isu-socodka magaalooyinka.
Haddii dagaallo cusub ay ka dhacaan deegaannada miyiga ah, waxaa dhici karta in qoysas ay ka barakacaan guryahooda, suuqyadu hakadaan, gaadiidka ganacsiguna uu yaraado.
Sidoo kale, dadka xoolo-dhaqatada ah ayaa wajahaya caqabado la xiriira helitaanka daaqa, biyaha iyo suuqyada xoolaha, gaar ahaan haddii waddooyinka ay maraan ay noqdaan kuwo aan ammaan ahayn.
Arrimahaas waxay muujinayaan in dagaalka lagula jiro Al-Shabaab uusan ku koobnayn guulaha militari, balse uu sidoo kale saameyn ku leeyahay nolosha bulshada iyo adeegyada aasaasiga ah.
Xaaladda amni ee Galmudug waxay u baahan tahay wada-shaqeyn dhow oo dhex marta Dowladda Federaalka, maamulka Galmudug, ciidamada xoogga dalka iyo ciidamada deegaanka.
Waxaa muhiim ah in la xoojiyo isku-duwidda ciidamada, sahayda iyo xogaha amniga, si looga hortago in deegaanno laga saaro kooxda ay mar kale dib ugu soo laabato.
Sidoo kale, maamulka cusub waxaa laga sugayaa inuu xoojiyo xiriirka bulshada deegaanka, odayaasha dhaqanka iyo ciidamada Macawiisleyda, kuwaas oo door ku leh dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab ee gobollada dhexe.
Dib-u-heshiisiinta beelaha Galmudug ayaa iyaduna muhiim u ah xasilloonida gobolka, maadaama khilaafaadka gudaha iyo kala qaybsanaanta bulshada ay adkeyn karaan dadaallada amniga.
Madaxweynaha cusub Liibaan Axmed Xasan ayaa hore u ballanqaaday inuu dib-u-heshiisiinta beelaha ka bilaabi doono muddada 100-ka maalmood ee ugu horreysa xukunkiisa.
Mustaqbalka xaaladda amni ee Galmudug waxaa saameyn ku yeelan kara saddex arrimood oo waaweyn.
1Isku-duwidda ciidamada: Haddii ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka ay yeeshaan wada-shaqeyn joogto ah, waxaa fududaan karta ilaalinta deegaannada iyo waddooyinka muhiimka ah.
Midnimada bulshada: Dib-u-heshiisiin dhab ah oo dhex marta beelaha Galmudug waxay yareyn kartaa khilaafaadka gudaha, waxayna abuuri kartaa jawi ay ciidamada iyo maamulka si wadajir ah uga shaqeeyaan amniga.
Joogtaynta howlgallada: Howlgallada militari oo aan ku ekaan weerarro kooban, balse ay raacaan maamul, adeegyo iyo amni joogto ah, ayaa muhiim u ah in laga hortago soo laabashada kooxaha hubeysan.