Magacaabista Korneyl Cabdullaahi Barre Cilmi ee xilka Guddoomiyaha gobolka Hiiraan ayaa dhalisay su’aalo siyaasadeed iyo kuwo sharciyeed oo ku saabsan jihada uu maamulka Hirshabeelle u wajahayo xiisadda ka taagan gobolka, gaar ahaan magaalada Beledweyne oo muddooyinkii dambe ay ka taagnaayeen khilaafaad la xiriira maamulka, matalaadda siyaasadeed iyo habka ay Hirshabeelle ula macaamilayso tabashooyinka bulshada.
Hoggaamiyaha Hirshabeelle, Cali Cabdullaahi Xuseen (Cali Guudlaawe), ayaa Korneyl Cabdullaahi Barre Cilmi u magacaabay guddoomiyaha cusub ee gobolka Hiiraan, isaga oo beddelaya Muuse Salaad Wehliye oo xilka iska casilay kadib markii uu sheegay in isaga iyo madaxda sare ee Hirshabeelle ay isku fahmi waayeen habka loo xallinayo cabashooyinka bulshada reer Hiiraan.
Cabdullaahi Barre Cilmi, oo ah sarkaal ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, horeyna u soo noqday abaanduulaha Qaybta 27-aad, ayaa xilkan loo dhiibay xilli maamulka Hirshabeelle uu wajahayo cadaadis siyaasadeed oo ka imanaya qaar ka mid ah siyaasiyiinta, waxgaradka iyo hoggaanka dhaqanka ee gobolka.
Magacaabistiisa ayaa si gaar ah muhiim u ah maadaama uu yahay masuul ka soo jeeda beesha Xawaadle, taas oo laga yaabo inay saameyn ku yeelato sida ay bulshada qaarkeed u arkaan maamulka cusub. Hase yeeshee, waxa go’aamin doona guusha guddoomiyaha cusub ma aha oo keliya halka uu ka soo jeedo, balse waa sida uu ula macaamilo dhammaan dhinacyada siyaasadeed iyo bulshooyinka gobolka.
Guddoomiyihii hore ee gobolka Hiiraan, Muuse Salaad Wehliye, ayaa 8-dii Nofeembar ku dhawaaqay inuu iska casilay xilka, isaga oo sheegay in khilaaf kala dhexeeyay madaxda sare ee Hirshabeelle uu ku saabsanaa habka loo wajahayo tabashooyinka bulshada.
Muuse Salaad wuxuu sheegay inuusan ku qanacsanayn in cabashooyinka shacabka lagu xalliyo awood ciidan, xoog iyo maquunin, isaga oo ku adkeystay in loo baahan yahay wada-hadal dhab ah, dhegeysi iyo tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu qancinayo bulshada tabashada qabta.
Is-casilaaddiisa ayaa muujisay in khilaafka Hiiraan uusan ku koobnayn mucaaradka iyo hoggaanka Hirshabeelle oo keliya, balse uu gaaray heer uu saameeyo masuuliyiinta uu maamulka laftiisu magacaabayo.
Arrintan ayaa caqabad weyn ku ah Cali Guudlaawe, maadaama guddoomiye kasta oo loo magacaabo gobolka uu u baahan yahay inuu helo awood maamul iyo kalsooni bulsho, kuwaas oo aan lagu heli karin digreeto keliya.
Korneyl loo magacaabo guddoomiye: Sharcigu muxuu ka qabaa?Mid ka mid ah su’aalaha ka dhashay magacaabista Cabdullaahi Barre Cilmi ayaa ah in sarkaal ciidan oo darajada Korneyl sita sharci ahaan loo magacaabi karo guddoomiyaha gobol.
Marka dhinaca sharciga laga eego, darajada Korneyl oo keliya ma caddaynayso in magacaabistu sharci-darro tahay. Waa in la kala saaraa darajada ciidan ee qofku leeyahay iyo xaaladdiisa shaqo ee rasmiga ah. Haddii uu yahay sarkaal ciidan oo weli ku jira adeegga firfircoon, waxaa muhiim ah in la hubiyo in sharciga ciidamada iyo xeerarka shaqaalaha dowladda ay u oggolaanayaan inuu qabto xil maamul rayid ah, iyo in loo maray habraaca looga baahan yahay.
Haddii uu ka baxay adeegga firfircoon, hawlgab noqday ama si sharci ah looga fasaxay waajibaadkiisii ciidan, arrintaas waxay yeelan kartaa xaalad sharci oo ka duwan tan sarkaal weli si toos ah uga amar qaata taliska ciidamada.
Sidaas darteed, su’aasha sharciyeed ee ugu weyn ma aha oo keliya sababta Korneyl loogu magacaabay guddoomiye, balse waa: Cabdullaahi Barre Cilmi weli ma yahay sarkaal ciidan oo shaqeynaya, mise wuxuu leeyahay xaalad sharci oo u saamaxaysa inuu qabto xil rayid ah?
Dastuurka Hirshabeelle ee la ansixiyay 5-tii Oktoobar 2016 ayaa ah dukumentiga aasaasiga ah ee lagu qiimeynayo awoodaha hay’adaha maamulka iyo magacaabista masuuliyiinta. Dhinaca kale, taariikhda magacaabista guddoomiyeyaashii hore waxay muujinaysaa in madaxweynaha Hirshabeelle uu soo saaray wareegtooyin uu ku magacaabayo ama xilka kaga qaadayo guddoomiyeyaasha gobollada, isaga oo saldhig uga dhigaya Dastuurka Hirshabeelle.
Guddoomiyaha cusub ayaa wajahaya shaqo ka adag tan maamul ee caadiga ah. Waxaa horyaalla xaalad siyaasadeed oo u baahan inuu isku dheellitiro xiriirka uu la leeyahay madaxtooyada Hirshabeelle iyo baahida loo qabo inuu dhageysto tabashooyinka bulshada.
Warbixinno laga faafiyay magacaabistiisa ayaa sheegaya inuu ballanqaaday inuu mudnaanta siin doono dib-u-heshiisiinta, xoojinta nabadda, isu-soo-dhoweynta bulshada, xalinta khilaafaadka iyo dhisidda kalsoonida bulshada.
Wuxuu sidoo kale sheegay inuu diyaar u yahay inuu la shaqeeyo isimada dhaqanka, culimada, siyaasiyiinta, dhalinyarada, haweenka, ganacsatada iyo hay’adaha kala duwan. Ballanqaadyadaasi waxay noqon karaan bilow wanaagsan, balse waxaa muhiim ah in loo beddelo tallaabooyin muuqda oo ay bulshadu dareento.
Haddii uu guddoomiyuhu awood u yeesho inuu kulan la yeesho hoggaanka dhaqanka, siyaasiyiinta mucaaradka iyo qaybaha bulshada ee tabashada qaba, waxaa suuragal ah inuu furo waddo cusub oo lagu yareeyo xiisadda.
Laakiin haddii magacaabista loo arko mid loogu talagalay oo keliya xoojinta saameynta maamulka Hirshabeelle, iyada oo aan wax laga qaban sababihii keenay khilaafka, waxaa dhici karta in xaaladdu sidii hore sii ahaato.
Ma magacaabista nin Xawaadle ah ayaa beddeli karta mowqifka bulshada?
Su’aasha kale ee taagan ayaa ah in magacaabista masuul ka soo jeeda beesha Xawaadle ay wax ka beddeli karto dareenka bulshada reer Hiiraan iyo mowqifka hoggaanka dhaqanka ee ka soo horjeeda maamulka Hirshabeelle.
Xawaadle waa beel si weyn uga dhex muuqata siyaasadda iyo arrimaha bulshada ee gobolka, waxaana hoggaanka dhaqanka iyo siyaasiyiinta deegaanka ay door muuqda ku leeyihiin doodaha ka taagan mustaqbalka Hirshabeelle.
Si kastaba, in guddoomiyaha cusub uu ka soo jeedo beeshaas macnaheedu ma aha in dhammaan bulshada Xawaadle ay taageeri doonaan magacaabistiisa ama ay ka tanaasuli doonaan tabashooyinkooda.
Dadka ka soo horjeeda maamulka Hirshabeelle waxay ku doodayaan in dhibaatadu aysan ahayn qofka xilka haya oo keliya, balse ay tahay habka loo maamulo gobolka, matalaadda siyaasadeed, wadaagga awoodda iyo sida loo dhageysto go’aannada ay bulshada reer Hiiraan ka cabanayso.
Sidaas darteed, Cabdullaahi Barre Cilmi wuxuu u baahan yahay inuu muujiyo inuu yahay guddoomiye u shaqeynaya dhammaan shacabka gobolka, halkii magacaabistiisa loo arki lahaa tallaabo dhinac siyaasadeed loogu adeegayo.
Magacaabista guddoomiyaha cusub ayaa timid wax ka yar toddobaad kadib is-casilaaddii Muuse Salaad Wehliye. Taasi waxay dhalisay su’aalo ku saabsan in Cabdullaahi Barre Cilmi uu muddo dheer ku sii jiri karo xilka, gaar ahaan haddii uu la kulmo caqabado la mid ah kuwii sababay bixitaanka guddoomiyihii ka horreeyay.
Waxaa jira saadaal siyaasadeed oo ah in haddii aan la xallin khilaafka u dhexeeya madaxtooyada Hirshabeelle iyo qaybaha bulshada ee Hiiraan, guddoomiyaha cusub uu wajihi karo cadaadis culus, kaas oo keeni kara inuu ku adkaado gudashada waajibaadkiisa.
Hase yeeshee, illaa hadda ma jiro war rasmi ah oo xaqiijinaya inuu Cabdullaahi Barre Cilmi qorsheynayo inuu is casilo maalmo kadib magacaabistiisa. Sidaas darteed, arrintaas waa suurtagal siyaasadeed oo la isweydiinayo, mana aha dhacdo la xaqiijiyay.
Waxaase muuqata in haddii guddoomiyaha cusub uusan helin taageero siyaasadeed iyo mid bulsho, ay adkaan karto inuu si wax ku ool ah uga shaqeeyo xarunta gobolka.
Magaalada Beledweyne ayaa noqotay xudunta khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya maamulka Hirshabeelle iyo siyaasiyiin iyo hoggaamiyeyaal dhaqameed ka soo jeeda gobolka Hiiraan.
Dib-u-doorashadii Cali Guudlaawe iyo doorashadii Madaxweyne ku-xigeenka Cabdifitaax Xasan Afrax ayaa waxaa ka dhashay diidmo ay muujiyeen qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo waxgaradka Hiiraan, kuwaas oo ku dooday in geeddi-socodka doorashada uusan ku dhisnayn wadatashi ku filan iyo heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.
Waxaa sidoo kale magaalada ka jiray dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed oo ay hormuud ka yihiin hoggaamiyeyaal dhaqameed iyo siyaasiyiin uu ka mid yahay Cabdullaahi Maxamed Cali Sanbaloolshe.
Xaaladdan ayaa ka dhigan in guddoomiyaha cusub uusan ku bilaabayn shaqo maamul oo caadi ah, balse uu wajahayo deegaan ay ka jiraan kala shaki, is-aaminaad la’aan iyo aragtiyo siyaasadeed oo kala fog.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in aan khilaafka siyaasadeed loo beddelin iska horimaad ciidan, maadaama xiisad kasta oo ka dhacda Beledweyne ay saameyn ku yeelan karto amniga gobolka iyo howlgallada lagula dagaallamayo Al-Shabaab.
Magacaabista Cabdullaahi Barre Cilmi waxay Cali Guudlaawe u noqon kartaa isku day uu ku doonayo inuu dib ugu soo celiyo saameynta maamulka Hirshabeelle ee gobolka Hiiraan, isla markaana uu helo masuul awood u leh inuu la macaamilo bulshada deegaanka.
Laakiin magacaabista qof cusub ma xallin karto khilaaf siyaasadeed oo muddo soo jiray haddii aan la helin heshiis ku saabsan sababaha keenay khilaafka.

