Warar soo baxaya ayaa sheegaya in dowladda Turkiga ay dib u qiimeyn ku sameyneyso qaar ka mid ah dhaqdhaqaaqyadeeda milatari ee Soomaaliya, gaar ahaan diyaaradaha dagaalka ee F-16 iyo gaadiidka milatari ee ay ku taageerto Dowladda Federaalka. Tallaabadan ayaa la sheegay inay timid kaddib markii ay bateen eedeymaha la xiriira doorka Turkiga ee colaadda siyaasadeed iyo tan milatari ee ka taagan Koonfur Galbeed.
Wararka la isla dhexmarayo ayaa intaas ku daraya in dhaqdhaqaaqyo milatari oo hore u socday ay hakad galeen, isla markaana qaar ka mid ah diyaaradaha iyo gaadiidka Turkiga ay ka baxeen goobihii ay ku sugnaayeen.
Arrintan ayaa kusoo beegmaysa xilli dowladda Turkiga ay wajahday su’aalo iyo eedeymo ka dhashay dagaalladii iyo xiisadihii ka dhacay gobolka Bay, gaar ahaan magaalada Baydhabo iyo deegaannada ku xeeran.
Doorka diyaaradaha F-16 ee Turkiga ayaa muddooyinkii dambe noqday arrin muran badan dhalisay. Ciidamada taageersan madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen, ayaa hore ugu eedeeyay Turkiga inuu diyaaradaha dagaalka u adeegsaday dagaallada ka dhacay deegaannada maamulkaas.
Warbixin la daabacay 16-kii Oktoobar 2026 ayaa sheegtay in Laftagareen uu cabasho rasmi ah u gudbiyey dowladda Turkiga, isagoo ka dalbaday inay joojiso duqeymo uu ku eedeeyay diyaaradaha F-16, isla markaana baaritaan lagu sameeyo khasaaraha la sheegay inuu ka dhashay. Eedeymahaas si madax-bannaan looma xaqiijin, Turkiguna si rasmi ah uma uusan qiran inuu duqeymahaas fuliyey.
Dhinaca kale, dagaalladii Baydhabo ka dhacay dhammaadkii Sebtembar ayaa mar kale soo celiyey doodda ku saabsan in awoodda milatari ee Turkiga lagu dhex adeegsanayo khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya. Warbixin kale oo la daabacay 29-kii Sebtembar ayaa sheegtay in eedeymahaasi ay dhaawici karaan sumcadda Turkiga ee Soomaaliya, haddii aan si cad loo kala saarin taageerada amniga iyo dhinacyada isku haya siyaasadda dalka.
Turkiga wuxuu Soomaaliya ku leeyahay saldhig milatari oo weyn, wuxuuna muddo dheer tababar iyo qalab siinayay Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed. Sidoo kale, wuxuu Soomaaliya ka taageeraa dhinacyada amniga, dhaqaalaha, kaabeyaasha dhaqaalaha iyo mashaariicda istaraatiijiga ah.
Diyaaradaha F-16 ee Turkiga ayaa si rasmi ah loo arkay iyagoo ka qeyb qaadanaya munaasabaddii 66-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed bishii Abriil 2026. Joogitaankooda Soomaaliya wuxuu muujinayay heerka uu gaaray iskaashiga milatari ee labada dowladood.
Si kastaba ha ahaatee, markii ay soo bateen eedeymaha ku saabsan adeegsiga awooddaas xilliyada ay jiraan khilaafaad gudaha ah, waxaa sii xoogeysanaya su’aalaha ku saabsan xadka ay tahay in taageerada Turkigu gaarto.
Turkigu wuxuu dan weyn ka leeyahay xasilloonida Soomaaliya, ilaalinta heshiisyada uu la galay dowladda, amniga danihiisa dhaqaale iyo joogitaanka istaraatiijiga ah ee gobolka Geeska Afrika. Sidaas darteed, waxaa muhiim u ah Ankara in taageeradiisa aan loo fasiran inay ku kooban tahay hal dhinac oo siyaasadeed.
Xiisadda Koonfur Galbeed ayaa ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee wajahaya dowladda federaalka. Khilaafka siyaasadeed ee ka dhashay hoggaanka maamulka, awoodda dowladda dhexe iyo taageerada dhinacyada kala duwan ayaa isu beddelay iska horimaadyo hubeysan oo saameeyay amniga gobolka.
Dagaallada ka dhacay Baydhabo iyo deegaannada ku dhow ayaa sababay walaac ku saabsan badbaadada shacabka, barakaca dadka iyo suurtagalnimada in colaadda ay ku faafto degmooyin kale.
Dhinacyada isku haya arrintan waxay bixiyeen warar iyo eedeymo iska soo horjeeda. Dowladda federaalka waxay tallaabooyinkeeda ku tilmaantaa kuwo lagu sugayo amniga iyo dowladnimada, halka dhinacyada ka soo horjeeda ay ku eedeeyaan inay awood ciidan u adeegsanayso loollan siyaasadeed. Eedeymaha labada dhinac qaarkood weli ma helin xaqiijin madax-bannaan.
Haddii ay dhab noqoto in Turkigu hakiyey qaar ka mid ah dhaqdhaqaaqyadiisa, waxaa suuragal ah in tallaabadaasi ay la xiriirto rabitaanka Ankara ee ah inaysan si toos ah ugu dhex milmin khilaafka gudaha Soomaaliya.
Wararkii ugu dambeeyay ee la heli karo waxay muujinayaan in Turkigu uusan si rasmi ah ugu dhawaaqin inuu joojiyey iskaashiga milatari ee Soomaaliya. Wasaaradda Difaaca Turkiga ayaa 12-kii Nofeembar 2026 beenisay warar sheegayay in Ankara ay Soomaaliya u soo dirayso 15,000 oo askari oo dheeraad ah, balse waxay sheegtay in ciidamadii hore u joogay dalka ay sii wadi doonaan tababarka, talo-bixinta iyo taageerada milatari.
Sidoo kale, safiirka Turkiga ee Soomaaliya, Ferhat Alkan, ayaa kulammo la yeeshay mas’uuliyiin sare oo ka tirsan dowladda Soomaaliya, kuwaas oo looga hadlay iskaashiga amniga iyo dagaalka Al-Shabaab.
Xogtaasi waxay muujinaysaa in xiriirka rasmiga ah ee milatari uusan weli si cad u go’in, inkastoo ay jiraan eedeymo iyo walaac siyaasadeed oo sii kordhaya.
Haddii la xaqiijiyo in Turkigu hakiyey duulimaadyada qaar, dhaqdhaqaaqyada gaadiidka milatari ama taageeradii uu siin jiray hawlgallada qaarkood, waxay noqon kartaa fariin muujinaysa in Ankara ay ka taxaddarayso in hantideeda milatari lagu dhex daro khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya.
Tallaabadaas waxay sidoo kale cadaadis ku noqon kartaa dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh, maadaama Turkigu yahay mid ka mid ah saaxiibbada ugu muhiimsan ee dhinaca tababarka, qalabka iyo taageerada amniga.
Dhanka kale, hakad ku yimaada taageerada milatari wuxuu saameyn ku yeelan karaa qorshayaasha dowladda ee la xiriira hawlgallada amniga, gaar ahaan xilli Soomaaliya ay wajahayo isbeddel ku yimaada joogitaanka ciidamada Midowga Afrika iyo qorshaha ay ciidanka Soomaaliyeed kula wareegayaan mas’uuliyado dheeraad ah.

