Bankiga Adduunka oo laga cabsi qabo inuu hakiyo taageerada Soomaaliya, khilaafka dastuuriga ah oo miisaaniyadda halis gelinaya

|

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa wajahaysa walaac dhaqaale oo sii kordhaya, kaddib markii ay xoogeysatay xiisadda siyaasadeed iyo dastuuriga ah ee u dhexeysa Madaxtooyada, Maxkamadda Sare iyo siyaasiyiinta mucaaradka. Wararka laga helayo arrimaha dhaqaalaha ayaa sheegaya in Bankiga Adduunku uu ka fiirsan karo dib-u-eegis ama hakinta qaar ka mid ah taageerada maaliyadeed ee uu siiyo Soomaaliya, haddii khilaafka siyaasadeed uu sii socdo.

Arrintan ayaa imaneysa xilli dowladda Soomaaliya ay si weyn ugu tiirsan tahay taageerada deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah, kuwaas oo door muhiim ah ku leh maalgelinta adeegyada dowladda, dib-u-habeynta maaliyadda iyo dhismaha hay’adaha dowliga ah.

Si kastaba, ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo Bankiga Adduunku ku shaaciyey inuu si buuxda u hakiyey taageerada miisaaniyadda Soomaaliya. Sidaas darteed, waa in la kala saaraa suurtagalnimada dib-u-eegista dhaqaalaha iyo go’aan rasmi ah oo hakinta lacagaha ah.

5-tii Nofeembar 2026 ayay Maxkamadda Sare ee Soomaaliya soo saartay go’aan la xiriira muranka dastuurka iyo muddo kordhinta hay’adaha dowladda. Maxkamaddu waxay sheegtay in muddo kordhintii uu Baarlamaanka Federaalka bishii Maarso 2026 u sameeyey hay’adaha dowladda aysan sharci ahaan u kordhin muddada xilka madaxda hadda joogta.

Maxkamaddu waxay ku dhawaaqday in muddada xilka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay dhammaatay 15-kii May 2026, waxayna dhinacyada siyaasadda siisay 30 maalmood oo ay ku gaaraan heshiis ku saabsan hannaanka doorashada, iyadoo sidoo kale amartay in doorasho lagu qabto muddo 90 maalmood gudahood ah.

Go’aankaas ayaa abuuray xaalad siyaasadeed oo cusub, maadaama Madaxtooyada iyo hay’adaha kale ee dowladda ay wajahayaan su’aalo la xiriira sida loo fulinayo xukunka Maxkamadda Sare.

DHEERAAD:  Baraarug Podcast: Tacaddiyada galmada ee dhanka haweenka

Wakaaladda wararka ee Associated Press ayaa sheegtay in Maxkamaddu ay dowladda ku xaddiday hawlaha caadiga ah inta doorasho laga gaarayo, isla markaana ay diidday in wax-ka-beddelka dastuurku si toos ah muddo dheeraad ah ugu kordhiyo madaxda hadda xilalka haysa.

Xiisadda ayaa sii xoogeysatay kaddib markii Xasan Sheekh uu ku dhawaaqay xil-ka-qaadista Guddoomiyihii Maxkamadda Sare, Dr. Baashe Yuusuf Axmed, taas oo timid xilli ay Maxkamaddu gacanta ku haysay dacwadda la xiriirta muddo kordhinta.

Maxkamadda Sare ayaa markii dambe diidday xil-ka-qaadista guddoomiyaha, iyadoo tallaabadaas ku tilmaantay mid aan waafaqsanayn dastuurka.

Dhacdadan ayaa dhalisay walaac ku saabsan madax-bannaanida garsoorka iyo kala madax-bannaanida hay’adaha dowladda. Arrinta ciidamada la sheegay inay tageen xarunta Maxkamadda Sare ayaa sidoo kale qayb ka noqotay xiisadda, inkastoo qaar ka mid ah faahfaahinta dhacdadaas aan si madax-bannaan loo xaqiijin.

Dhanka kale, Xafiiska Xeer-ilaaliyaha Guud ayaa 6-dii Nofeembar ka horyimid go’aanka Maxkamadda, isagoo ku dooday in ay jireen arrimo sharciyeed oo aan si habboon loo tixgelin. Taas waxay muujinaysaa in khilaafku aanu ku koobnayn oo keliya siyaasiyiinta, balse uu gaaray hay’adaha kala duwan ee dowladda.

Miisaaniyadda Soomaaliya intee ayay ku tiirsan tahay deeqaha dibadda?

Xogta Wasaaradda Maaliyadda ee ku saabsan miisaaniyadda sannadka 2026 ayaa muujinaysa in Soomaaliya ay ku tiirsan tahay taageero dhaqaale oo caalami ah.

Warbixinta qaab-dhismeedka miisaaniyadda 2026 waxay saadaalisay in deeqaha dibadda ay gaarayaan ku dhowaad 828.1 milyan oo dollar, halka taageerada tooska ah ee miisaaniyadda lagu qiyaasay 154.4 milyan oo dollar.

Tirooyinkaas waxay muujinayaan sida ay deeqaha caalamiga ahi muhiim ugu yihiin qorshaha dhaqaale ee dowladda. Hase yeeshee, 828.1 milyan oo dollar ma aha dhammaan lacag si toos ah loogu shubo khasnadda dowladda; waxaa ku jira deeqo loogu talagalay mashaariic iyo barnaamijyo kala duwan.

DHEERAAD:  DENI oo magacaabay Wasiirka amniga Puntland

Bankiga Adduunku wuxuu ka mid yahay hay’adaha muhiimka ah ee taageera dib-u-habeynta maaliyadda Soomaaliya. Qorshaha miisaaniyadda 2026 wuxuu xusayaa maalgelin horumarineed oo Bankiga Adduunku ku leeyahay barnaamijyada dib-u-habeynta iyo horumarinta dalka.

Haddii Bankiga Adduunka ama deeq-bixiyeyaasha kale ay dib u dhigaan ama hakiyaan lacagaha ay ku taageeraan dowladda, waxaa imaan kara culeys dhaqaale oo saameeya qorshaha dowladda.

Waxaa ugu horreyn halis geli kara qorshaha bixinta mushaharka shaqaalaha dowladda iyo ciidamada, gaar ahaan haddii dakhliga gudaha uusan dabooli karin kharashaadka la qorsheeyay.

Sidoo kale, waxaa saameyn kara mashaariicda horumarinta, adeegyada bulshada, barnaamijyada dib-u-habeynta hay’adaha dowladda iyo qorshayaasha lagu xoojinayo maamulka maaliyadda.

Hase yeeshee, ma aha in hakinta hal barnaamij oo maalgelin ah si toos ah looga dhigo in dhammaan mushaharrada iyo adeegyada dowladda ay istaagayaan. Saameyntu waxay ku xirnaan doontaa lacagaha la hakiyo, muddada hakinta iyo awoodda dowladda ee ay ku dabooli karto farqiga dhaqaale.

Bankiga Adduunka iyo IMF oo hore uga digay nuglaanta dhaqaalaha Soomaaliya

Hay’adaha maaliyadeed ee caalamiga ah ayaa marar badan tilmaamay in dhaqaalaha Soomaaliya uu weli nugul yahay, isla markaana uu u baahan yahay dakhli gudaha ah oo kordha iyo maamul maaliyadeed oo hufan.

Warbixin ay Somalia Public Agenda ka diyaarisay miisaaniyadda 2026 ayaa sheegtay in deeqaha dibaddu ay ka yihiin qayb weyn oo ka mid ah ilaha dhaqaale ee dowladda. Dhanka kale, IMF ayaa warbixinteedii 5-tii Oktoobar 2026 ku tilmaantay in hoos u dhaca taageerada dibadda, khilaafaadka gudaha iyo dhibaatooyinka cimiladu ay ka mid yihiin khataraha saameyn kara dhaqaalaha Soomaaliya.

IMF waxay sidoo kale ku boorrisay dowladda inay xoojiso canshuuraha, dakhliga kastamka iyo ilaha kale ee gudaha, si kharashaadka dowladda aysan ugu tiirsanaan deeqaha dibadda oo keliya.

DHEERAAD:  Qatar Airways oo ka hadashay shil ay ku gali lahayd hawada Soomaaliya

Tani waxay muujinaysaa in khilaafka siyaasadeed ee hadda taagan uu ku soo beegmay xilli dhaqaalaha Soomaaliya uu weli u baahan yahay taageero dibadeed iyo xasillooni maamul.

Xaaladda hadda taagan ayaa dib u xusuusinaysa khilaafkii siyaasadeed ee dhammaadkii muddo xileedkii Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, markii uu Baarlamaanka sameeyey muddo kordhin dhalisay diidmo xooggan oo gudaha iyo dibadda ah.

Khilaafkaas wuxuu sababay hubanti la’aan siyaasadeed iyo dib-u-dhac ku yimid hannaankii doorashada, iyadoo taageerada caalamiga ah ay xilligaas wajahday cadaadis iyo dib-u-eegis.

Si kastaba, labada xaaladood isku mid ma aha, maadaama duruufaha dhaqaale, siyaasadeed iyo kuwa amni ay isbeddeli karaan. Waxaase muuqata in khilaaf aan heshiis siyaasadeed lagu xallin uu saameyn ku yeelan karo kalsoonida hay’adaha caalamiga ah ee Soomaaliya taageera.

Su’aasha ugu weyn ayaa ah in madaxda dowladda, mucaaradka iyo hoggaamiyeyaasha dowlad-goboleedyadu ay awoodi doonaan inay gaaraan heshiis siyaasadeed oo lagu xalliyo muranka dastuurka iyo doorashada.

Heshiis siyaasadeed oo lagu kalsoonaan karo wuxuu muhiim u noqon karaa dejinta xaaladda dalka, ilaalinta madax-bannaanida hay’adaha dowladda iyo sii socoshada taageerada dhaqaale ee caalamiga ah.

Dhanka kale, haddii khilaafku sii dheeraado, waxaa kordhi kara hubanti la’aanta ku saabsan miisaaniyadda, mashaariicda horumarinta iyo qorshayaasha dowladda ee sannadka 2027.

 

La Xiriira

Live Now

Baraheenna Bulshada

Baaritaanada

English News