Wargeyska caalamiga ah ee The Guardian ayaa daabacay warbixin baaritaan ah oo walaac ka muujisay saameynta duqeymaha cirka ee ciidamada Mareykanka ka fuliyaan Koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan deegaannada ku teedsan webiga Jubba, halkaas oo dadka rayidka ah ay wajahaan khataro isbiirsaday oo ka dhashay weerarrada cirka iyo fatahaadaha xilliga Deyrta.
Warbixinta ayaa sheegtay in dadka ku nool deegaannada ay maamusho kooxda Al-Shabaab ay la kulmaan duqeymo iyo duulimaadyo joogto ah oo ay leeyihiin diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, taas oo ay dadka qaar ku tilmaameen inay xaddiday dhaqdhaqaaqooda, isla markaana ku adkaysay inay ka baxsadaan goobaha ay ku sugan yihiin.
Sida uu qoray The Guardian, dad deegaanka ah iyo ilo la socda xaaladda bani’aadannimo ayaa ku eedeeyay ciidamada Mareykanka in duqeymaha ay ka fuliyaan Koonfurta Soomaaliya ay dadka rayidka ah ku khasbayaan inay u dhowaadaan webiga Jubba, xilli roobabka Deyrta ay sare u qaadeen walaaca laga qabo fatahaado ka dhaca deegaannadaas.
Eedeymahan ayaa waxaa si cad u diiday Taliska Ciidamada Mareykanka ee Afrika (AFRICOM), kaas oo sheegay inuusan beegsan dadka rayidka ah, isla markaana uusan cimilada ama fatahaadaha u adeegsan hab dagaal.
Dadka rayidka ah oo wajahaya khataro isbiirsaday
Warbixinta The Guardian ayaa soo bandhigtay xaaladda dadka ku nool Jilib iyo deegaannada kale ee ku dhow webiga Jubba, kuwaas oo ay saameeyeen duqeymaha cirka, dhaqdhaqaaqyada milatari iyo cabsi laga qabo fatahaado.
Qof magaciisa la qariyey oo la socda xaaladda dhulka ku teedsan webiga Jubba ayaa wargeyska u sheegay in duqeymaha cirka ay dadka ku riixayaan inay u dhowaadaan webiga, taas oo kordhin karta halista ay wajahaan marka biyuhu bataan.
Dadka deegaanka qaarkood ayaa sheegay in diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ay si joogto ah uga dul duulaan deegaannadooda, halka weerarrada cirka ay saameeyeen guryaha, xoolaha iyo dadka rayidka ah.
Cayni Cali, oo ah hooyo 27 jir ah oo leh lix carruur ah, ayaa wargeyska u sheegtay in gurigeedu magaalada Jilib u jiro qiyaastii shan mitir oo keliya webiga Jubba. Waxay sheegtay in biyaha fatahaaduhu ay gaareen heer dhexda ah, isla markaana weerarrada soo noqnoqday ay dadka ku adkeeyeen inay ka baxaan deegaanka.
Farxaan Axmed oo 35 jir ah, kana qaxay Jilib bishii Sebtembar, ayaa sheegay in duqeyn ay burburisay shan guri oo ku yaallay xaafaddiisa, isla markaana uu arkay meydad yaalla waddooyinka. Dad kale oo wargeysku wareystay ayaa iyaguna ka hadlay khasaaraha ay arkeen iyo dhibaatooyinka ka dhashay weerarrada.
Sheekooyinkaas waxay muujinayaan cabashada dadka rayidka ah, hase yeeshee faahfaahinta dhacdo kasta iyo cidda mas’uulka ka ahayd weli waxay u baahan tahay baaritaan madax-bannaan.
AFRICOM oo beenisay eedeymaha
Taliska AFRICOM ayaa diiday eedeymaha sheegaya in duqeymaha Mareykanka ay yihiin kuwo loogu talagalay barakicinta shacabka ama in fatahaadaha loo adeegsanayo xeelad militari.
Afhayeen u hadlay taliska ayaa The Guardian u sheegay in AFRICOM aysan beegsan dadka rayidka ah, isla markaana ay bartilmaameedsato goobo militari oo sharcigu oggol yahay.
Wuxuu intaas ku daray in ciidamada Mareykanka ay qaadaan tallaabooyin lagu yareynayo waxyeellada dadka rayidka ah, isla markaana aysan cimilada ama fatahaadaha u adeegsan hab dagaal.
Si kastaba, wargeysku wuxuu sheegay in AFRICOM aysan bixin faahfaahin ku saabsan khasaaraha rayidka ee suuragalka ah ee ka dhashay duqeymaha qaarkood, iyadoo arrintaas ku sababeysay amniga howlgalka.
Muranka tirada duqeymaha Mareykanka
Mid ka mid ah qodobada ay warbixintu xoogga saartay ayaa ah farqiga u dhexeeya tirada weerarrada ay dadka deegaanka sheegayaan iyo xogta rasmiga ah ee AFRICOM shaaciso.
Dadka qaarkood ee ku nool deegaannada ay Al-Shabaab maamusho ayaa sheegay in diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo duqeymaha cirka ay si joogto ah uga dhacaan deegaannadooda, mararka qaarkoodna ay ku dhow yihiin maalin kasta.
Dhanka kale, The Guardian ayaa sheegtay in xogta AFRICOM ay muujinaysay hal duqeyn oo ka dhacday Jilib bishii Agoosto iyo lix kale oo bishii Sebtembar la fuliyay.
Kala duwanaanshahan ayaa keenaya su’aalo ku saabsan sida loo diiwaangeliyo weerarrada, khasaaraha ka dhasha iyo habka loo baaro sheegashooyinka la xiriira dhimashada dadka rayidka ah.
Warbixintu waxay sidoo kale xustay in Turkigu uu Soomaaliya ka fuliyo hawlgallo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, balse aanu si joogto ah faahfaahin uga bixin weerarradaas.
Duqeyntii Jamaame iyo sheegashada dhimashada carruurta
The Guardian ayaa dib u xusuusisay baaritaan ay hore u daabacday bishii Juun, kaas oo ku saabsanaa duqeyn Mareykanku ka fuliyay Jamaame 15-kii Nofeembar 2025.
Baaritaankaas ayaa lagu sheegay in weerarkaas ay ku dhinteen ugu yaraan 12 qof oo rayid ah, oo ay ku jireen siddeed carruur ah.
Hase yeeshee, AFRICOM ayaa 20-kii Oktoobar u sheegtay Al Jazeera in qiimeynteedu aysan caddeyn in ciidamada Mareykanka ay mas’uul ka ahaayeen khasaaraha rayidka ee laga soo sheegay dhacdadaas.
Arrintan ayaa mar kale dhalisay dood ku saabsan isla-xisaabtanka duqeymaha cirka iyo baahida loo qabo in si madax-bannaan loo baaro wararka la xiriira dhimashada dadka rayidka ah.
Fatahaadaha Jubba oo kordhinaya khatarta
Deegaannada ku teedsan webiga Jubba ayaa ah kuwo si gaar ah ugu nugul fatahaadaha, gaar ahaan xilliyada roobabka Deyrta iyo marka biyaha ka yimaada dhulka sare ee Itoobiya ay ku soo biiraan webiga.
Hay’adda Cuntada iyo Beeraha ee Qaramada Midoobay (FAO) ayaa bishii Sebtembar ka digtay suurtagalnimada roobab ka badan heerka caadiga ah oo ka da’a qaybo badan oo ka mid ah bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya inta u dhexeysa Oktoobar iyo Diseembar.
FAO waxay sheegtay in suuragalnimada roobabkaas ay gaareyso 90 boqolkiiba qaybo badan oo dalka ka mid ah, balse waxay caddeysay in saadaasha roobabku aysan si toos ah uga dhignayn in fatahaado waaweyn ay hubaal yihiin.
Biyaha ka yimaada dhulka sare ee Itoobiya ayaa sidoo kale kordhin kara heerka biyaha webiyada Jubba iyo Shabeelle, xitaa marka roobabka gudaha Soomaaliya ay yaraadaan.
Sidaas darteed, dadka ku nool Jilib, Jamaame iyo deegaannada kale ee webiga ku dhow waxay wajahayaan laba khatarood oo isbiirsaday: colaadaha iyo fatahaadaha.
Xogta fatahaadaha iyo doodda ku saabsan adeegsiga khariidadaha
Qodob kale oo xasaasi ah oo The Guardian ay soo bandhigtay ayaa ah walaaca laga qabo in xogta khariidadaha fatahaadaha ee loogu talagalay qorsheynta gargaarka bani’aadannimo loo adeegsado hawlgallo militari.
Jethro Norman, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan Machadka Daraasaadka Caalamiga ah ee Denmark, ayaa sheegay in haddii xog loogu talagalay badbaadinta dadka rayidka ah loo adeegsado hab waxyeello u geysanaya, ay taasi dhalinayso su’aalo culus oo ku saabsan ilaalinta xogta bani’aadannimada.
Hase yeeshee, eedeymaha la xiriira adeegsiga xogta khariidadaha ee hawlgallada militari weli waxay u baahan yihiin caddeymo dheeraad ah, mana jirto xaqiijin madax-bannaan oo muujinaysa in xogta gargaarka si toos ah loogu adeegsaday duqeymaha.
Kismaayo iyo baahida loo qabo gurmad caafimaad
Warbixintu waxay sidoo kale soo bandhigtay xog ku saabsan dadka dhaawacyada hubka qaba ee lagu daweeyay magaalada Kismaayo.
Sida uu qoray The Guardian, Guddiga Caalamiga ah ee Laanqeyrta Cas (ICRC) ayaa sanadkan Kismaayo ku daweeyay 205 qof oo qaba dhaawacyo ka dhashay hubka, taas oo 43 boqolkiiba ka badan tiradii la diiwaangeliyay sannadkii 2025.
Tiradani ma caddeyneyso in dhammaan dadkaasi ay ku dhaawacmeen duqeymaha cirka, balse waxay muujineysaa baahida sii kordheysa ee adeegyada caafimaadka iyo daryeelka dadka ku waxyeellooba colaadaha.
Dhanka kale, guddoomiyaha arrimaha barakacayaasha ee Jubaland, Cali Aadan Cali, ayaa sheegay in doomaha oo yar ay keeni karaan in kumannaan qof ay ku go’doomaan dhinaca bari ee webiga, isla markaana ay ku adkaato inay helaan gargaar ka yimaada Kismaayo.
Wuxuu sidoo kale sheegay in la aqoonsaday 327 deegaan oo fatahaado u nugul, balse digniinaha la gaarsiiyay oo keliya qayb ka mid ah goobahaas.
Gaajada iyo barakaca oo sii kordhin kara dhibaatada
Dhibaatada dadka ku nool deegaannada webiga Jubba kuma koobna duqeymaha iyo fatahaadaha oo keliya. Waxaa sidoo kale jira walaac ku saabsan cunto-yarida, burburka beeraha iyo adkaanshaha helitaanka gargaarka bani’aadannimo.
Qiimeyn ay dowladda Soomaaliya iyo Qaramada Midoobay soo saareen 23-kii Sebtembar ayaa saadaalisay in 5.4 milyan oo qof ay Soomaaliya ku wajihi doonaan cunto yari heer qalalaase ah ama ka daran inta u dhexeysa Oktoobar iyo Diseembar 2026.
Haddii fatahaado waaweyn ay dhacaan, waxay waxyeello u geysan karaan beeraha, xoolaha iyo waddooyinka ay maraan gaadiidka gargaarka, taas oo sii adkeyn karta xaaladda dadka horayba ugu noolaa duruufo adag.
Gunaanad
Warbixinta The Guardian waxay soo bandhigtay walaac ku saabsan xaaladda dadka rayidka ah ee ku nool Koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan deegaannada Jilib iyo Jamaame, halkaas oo duqeymaha cirka, colaadaha iyo halista fatahaaduhu ay isku biireen.
Eedeymaha loo jeediyay Mareykanka waxaa si cad u diiday AFRICOM, waxaana weli muhiim ah in la helo baaritaanno madax-bannaan oo lagu xaqiijinayo dhacdooyinka la sheegay, khasaaraha rayidka iyo cidda mas’uulka ka ah.
Xaaladdan waxay sidoo kale muujineysaa baahida loo qabo in la ilaaliyo dadka rayidka ah, la xaqiijiyo marinno ammaan ah oo ay uga bixi karaan goobaha halista ah, isla markaana hay’adaha gargaarka loo oggolaado inay gaaraan dadka ay saameeyeen colaadaha iyo fatahaaduhu.